Bir adam yaşlandığında

ve hayaları soğuklaşınca

penisinin ucu mavileşip

tek telli keman gibi ortadan

büküldüğünde

bize birkaç hikaye anlatabilir

demektir.

Ahmet Tüzün, Cevat Çapan şiirinin “anlatı şiir” ya da “öyküleştiren şiir” olduğu savında bulunmuş. Tüzün'e göre anlatı şiirin özelliği, “zaman-mekan çerçevesine oturması, imgeye çok fazla başvurmamasıdır”. Tüzün, Cevat Çapan'ın şiirlerinin yapısı, anlatım tutumu bakımından Ziya Osman Saba, Roni Margulies, Şavkar Altınel ile akrabalık ilişkisinden de bahsetmektedir. Bir başka bildiride aynı ilişkisi (akrabalık) ironik bir biçimde tekrar karşımıza çıkıyor. Bu kez Celal Fedai, Ahmet Haşim'le tinsel bir akrabalık ihdas ediyor. “İkisi de” diyor, “dünyada olup bitene karşı izlenim ve hatıralarla yaklaşırlar”. “İkisi de bu halleriyle 'çağdışıdır”. Celal Fedai bildirisinin sonlarına doğru 'çağdışılık' kavramına tekrar sarılır; bu kez Asaf Halet'in pozisyonundan yararlanma yoluna gider. “Çapan'ın şiir tercihi onu şiir tarihimiz içinde Asaf Halet'in yanına yerleştirmemizi gerekli kılar”. Sözlerini şöyle sürdürür: “Dışarıdan bakan bir göz bu iki ismin ne kadar farklı olduğuna hükmedecektir. Oysa fark, Çelebi'nin bir dandy olarak yalınlığı seçmemesi, Çapan'ınsa aksine seçmesidir. Bana kalırsa ikisi de bakışlarıyla zamanlarının dışına çıkabilmiş iki 'çağdışı'dır”. Belki de çok alkış almıştır bu sözler. Oysa Celal Fedai, bu sempozyuma katılmakla hata yapmış bir katılımcı hüviyetindedir adeta; çağdışı, dandy gibi sözcüklerin sözde olumlu anlamları üstünden 'giydirme' yapıyor izlenimini vermektedir.

İlyas Tunç, “Sarsıcı, tedirgin edici değil huzur verici dizelerin şairi” diye nitelendirir Çapan'ı. Mahmut Temizyürek'te bu kanaattedir: “Umut ilkesinin işlemediği tek bir şiiriyle karşılaşmadık daha”… Temizyürek, en önemli tespitini finale saklar: “Cevat Çapan, başka hayatlarda kendi hayatının şiirini bulmuş; bu narsistik çağda zor edinilir bir benliğin şairi olmuştur”. “Umut”, İyilik” süzmecilik, devşirmecilik, halk şiiri, dünya şiir vs. derken diğer bildirilerce de sürdürürlür bu tutum.

Tüm bildiriler okunduğunda gerçeklerin aşırı övgülerle, klişe cümlelerle gizlendiği hissine kapılıyor insan. Doğrusu Cevat Çapan'ın şiirleri, tercüme şiirlerine benzemektedir. Yani, şiiriyetten oldukça yoksun, yüksüz, gevşek ve sıradan… Kimbilir, belki de bu gerçek, kitapta yer alan bildirilere etkimiş, vaziyeti idare kabilinden, orta öğretim pasaj-edebiyatı düzeyinden yorumlanmakla geçiştirme yoluna gidilmiştir. Aksi durumda Türk şiirine eşik mi olmuş köprü mü, yeni bir yol mu tutmuş, iz mi bırakmış, irdelenirdi her halde… Hiçbir bildiri Cevat Çapan şiirine bu açılardan bakmıyor, bakamıyor, ima dahi etmiyor, edemiyor.

Ödül adetten verilmişe benziyor; kutlamak da adettendir. AralıkŞiirAjansı kutluyor altın portakallı düşlerin şairini…

"Şair, Abdülhak Hâmit’ten Yahya Kemal’e, Nâzım Hikmet’ten Orhan Veli’ye, Oktay Rifat’tan Metin Eloğlu’na, ele aldığı şairin 'bir şiiri'nden yola çıkarak, 'yol'u kendinden önce yürümüşlerin ve birlikte yürüdüklerinin, neyi-nasıl-niye yaptıklarına bakıyor; bizim için."
'Cumhuriyet tarafından yaralanmış' S. Karakoç'un adı bu kapsamlı kitapta hiçbir şekilde geçmiyor. Cumhuriyet tarafından yaralanmak şaire elbette anlamlı gelebilir, şair tarafından bir şekilde kaldırılabilir, hatta böyle bir Cumhuriyet için bu bir onur da olabilir. Ki son günlerde, Cumhuriyet'in başka bir yüzü tarafından  adına düzenlenen gala ve belgesel filmin bu yarayı iyileştirilmeye dönük olduğu da söylenebilir. Ancak  türk şiir tarihinin,  bize Karakoç ile Uyar'ın "birlikte yürüdükleri"  vehmini kuşbakışı vermesi, Karakoç'un aldığı 'yoldaş' yarasını örtmeyeceği açık. Bu yaranın  iktidar tarafından alınmış yaraya  benzemediği de kesin. Uyar'ın bunu  'nasıl-niye' yaptığına bakmak gerekiyor 'bizim için'!

Moderatör

Konu: Yazdığınız şiirin okurdan koptuğu, şiir okuru sayısını gitgide azalttığı, şiire ilgiyi gevşettiği ileri sürülüyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Şairler: Ece Ayhan, Cemal Süreya, Edip Cansever, Ülkü Tamer, Ahmet Oktay, Turgut Uyar.

Yıl: 1967.

Yayın: Ant.

Ü. Tamer: Şiir okuru sayısını azaltan şeyin bizim şiirlerimiz olduğu söyleniyor.

A. Oktay: Hangi okuru diye sormak gerekiyor ilkin.

T. Uyar: Soruya sevinmek mi gerekir acaba?

Ü. Tamer: Bizim kitaplarımız 2000-3000 satıyor.

A. Oktay: Nazım Hikmet bile on binin üstünde zar zor satıyor.

C. Süreya: Şiir, sanatlar içinde eğlence niteliğini en az taşıyan sanattır.

E. Cansever: Bizim suçumuz yok.

E. Ayhan: Nedir yani? Okur kutsal, dokunulmaz bir varlık mıdır?

F. Naci: ???

T. Uyar: Geniş okuyucu kitlesi dediğiniz, beğenileri ve eğitimi kötü, eksik, şartlandırılmış bir kitledir bana kalırsa.

Ü. Tamer: Dünün gazete okuru, Yahya Kemal'in de okuruydu. Bugünün gazete okuru ise sadece Çetin Altan'ın ya da Tekin Erer'in okurudur.

A. Oktay: Kelle başına demokrasiye kızanlar, neden kelle başına bir şiiri savunuyorlar? Buysa ölçü, Ümit Yaşar'ı alkışlasınlar.

AralıkŞiirAjansı: (Alkış sesleri)…

F. Naci: ???

C. Süreya: Yeni şiirin reklamı da yoktur.

E. Cansever: Kısaca, bizim suçumuz yok.

C. Süreya: Tarihin akışı iyice hızlanmıştır; büyük bir insani değişimin ortasındayız; bu durum aydınları siyasal alanlara çekiyor, sanatla ilgisini gevşetiyor.

E. Ayhan: Hayalet yargılanacaktır.

T. Uyar: Elimizde şiir kitabı baskılarını, dergilerin durumlarını gösterir istatistik bilgileri yok.

E. Ayhan: Sarsalım okuru, şımartılmıştır.

A. Oktay: Daha Eflatun'un cumhuriyetini kurmadan kapı dışarı ettiler bizi.

E. Ayhan: Özgürlüğün düşmeyen biricik kentidir şiir bugün.

E. Cansever: Kapital'i anlamak için başka kitaplara başvuranlar, şiire yakınlaşmak için esin beklemesinler.

C. Süreya: Sonra, şiir okuru olmak artık hiç değilse ufak bir hazırlık, ufak bir çaba istiyor.

E. Ayhan: Bunları anlamayacak, bilgilerini de edinmeyecek, sonra da kasılacaklar!… için yazmıyorum ben.

A. Oktay: Laf mı bu?

E. Ayhan: Onların her şeyleri var, köpekleri.

A. Oktay: !!!

T. Uyar: Eğlencelik değildir yani…

E. Cansever: Artık her şair kendi serüvenini sürdürüyor.

E. Ayhan: Yazarken omuzlarımda binlerle insanın soluğunu duyuyorum ben.

Ü. Tamer: Ben şiirimi yazarken en iyi okuyucunun kendim olduğunu düşünürüm.

A. Oktay: Bir de şairin hayatı sorunu var.

C. Süreya: Öte yandan Türkiye bugün bir devrim-öncesi psikolojisini yaşamaktadır.

A. Oktay: İleri dünya görüşü'nün aranacağı yer, bu özel içeriktir işte.

T. Uyar: Şiir okuyucusunun azaldığını sanmıyorum.

Ü. Tamer: Bence üstünde durulması gereken nokta, şiir okuru sayısının gitgide azalıp azalmaması değil, şiir okurunun değişip değişmediğidir.

C. Süreya: Bugün Türkiye'de şiir okuru miktar olarak azalmamıştır; belki eskiye göre beklenen artış oranına ulaşamıyoruz.

E. Cansever: Gerçek şiir her dönemde çok az okuyucu bulabilmiştir.

A. Oktay: Bir şair ilgiyi yitirmek, okurunu azaltmak ister mi hiç?

E. Ayhan: Bireyin de toplumun da karmaşıklıklar içerisinde gerçek nabzını biz tutuyoruz.

F. Naci: ???

T. Uyar: Şiir görevini yapmaktadır.

E. Cansever: Durmadan, ama durmadan şiir okusunlar bence.

C. Süreya: Şair okurla bir ilgi krmak istiyorsa bu durumun insani malzemesini daha yakından harmanlamalıdır; şiirin dibindeki büyük değişimi yüzeyde adlandırmaya çalışmalıdır.

Ü. Tamer: Her şair için böyledir bu diyeceksiniz. Böyledir.

F. Naci: ???

A. Oktay: Asıl çıkmaz şurda: Eleştirmeciler, denemeciler, yayıncılar, şairi tanıtmak için gereğince çalışmıyorlar.

C. Süreya: Eski şiirin alışkanlığından yeni şiirin havasına girebilmek için okurun da kendi yönünden ufak bir adım atması gerekiyor.

Ü. Tamer: Şiirinin onurunu korumak isteyen her şair, en iyi okuyucusunun yine kendisi olduğunu düşünmek zorundadır.

E. Ayhan: Rezaletleri, felaketleri söyletiyor ve açıklıyoruz.

T. Uyar: 25-30 kitabı, plakları olan şairlerimiz de var.

Ü. Tamer: ..Ümit Yaşar'ı alkışlasınlar.

A. Oktay: Daha Eflatun'un cumhuriyetini…

F. Naci: ???

E. Ayhan: Onların her şeyleri var, köpekleri.

A. Oktay: Laf mı bu?

(*). Bu mizansen Turgut Uyar'ın Korkulu Ustalık (YKY, 1. baskı, İstanbul, Mart 2009) kitabında yer alan “Şairler Şiirlerini Savunuyor/Şiir Soruşturması” adındaki soruşturmadan kes/yapıştır yöntemiyle alıntılanarak hazırlanmıştır. Ekleme, değiştirme, tahrif yoktur.

“2007′den sonra (..), bu şiirsiz topluma şiirin geri dönüşü, şiirin politika vazifesini geri kazanmasına daha çok ihtiyaç olduğu gerçeğiyle örtüşmektedir. Peki, bu politika ne olmalıdır?

“Günümüzde şiirin politikaya değidiği nokta, vicdanın şiirleştiği noktadır. Ömer Şişman’ın “Yerini Bulmayan Bir Z Raporu”, Mehmet Öztek’in “bu bir teklif mektubu değildir”, Efe Murad’ın “Poşet İçinde Globalleşme” şiirleri günümüzde ezilenin şiir dilinde nasıl ifade edileceğini, bu vicdanı apaçık göstermektedir.

“Bu yüzden “deneycilik” yapmanın kötü bir tarafı yok. Biçim arayışları bugünlerde sadece isyanını beklemektedir. Sonuç olarak, yukarıda belirttiğim “Şairin Politikayala İlişkisi Ne Olmalıdır?” soruma ilişkin şunu söyleyebilirim; şair az önce saydığım karşı-modern tavırların takipçisidir. Bu tavrın, modernist ahlakın sorgulanmasında yattığını düşünüyorum. Bunun için de yoksulluğu, burjuvaziye karşı kendiliğinden oluşan “kin”le ve “nefret”le açıklanabilecek bir evreni temel almak gerekir. Bugünlerde politikanın şiire değebileceği tek yolun bu isyan duygusunda, egemen ideolojinin sanatı hapsettiği bütün orta-sınıf hassasiyetlerin, pürüten ahlakın geçersizleştiği yerde olduğunu düşünüyorum. Çünkü şiirsizlik ancak böyle yıkılabilecektir. Şairin politikayla hemhalinin en “gerçekçi” görünen yeri burasıdır (..)”.

Sözlüğüne Ekle: Şiirsizlik, Şiirsiz Toplum, Şiirin Politika Vazifesi, Şiirin Geri Dönüşü, Deneycilik, Deneyci Şiir, Modernlik, Karşı-modernlik, Modernist Ahlak, Pürüten Ahlak, Burjuvazi, Orta-Sınıf Hassasiyeti, Ali Özgür Özkarcı, Ömer Şişman, Mehmet Öztek, Efe Murad.

Yüzyılın alemetleri ile şiirin farkedilebilmesi meselesi oldukça problematiktir. Roubaud, “şiirin düşüşü”nü diğer nedenler bir yana biçimsel zorunlulukların aşılması (aslında geleneksel olanın yıkımı) bağlamında, geleneksel kafiyeli-vezinli şiirin yerini sürealistlerin serbest nazımının alması ile bir dile ait şiir geleneğinin özelliklerinin yok sayılmasına, sözdizimsel kopuklukları önlemek için ise doğrudan “yeni dize”ye geçilmesine bağlıyor. Yazara göre, şiirlerini düzyazı gibi okuyan, süslemeleri sesiyle yapan şairlerle dizenin artık büsbütün kaybolduğu son safha ise 1990'lı yıllara rastlıyor.

Yazının bundan sonrası tam bir macera! Şiirin satmayan, demode bir faaliyet olduğunu düşünenler nezdinde yerini, “edebi mazinin propagandasından kurtulmuş, yepyeni, yani “mutlak biçimde modern” bir ikame ürününe bırakmalı” görüşü ekseninde; şiirin yerine METİN'i, tutmaması üzerine ise şiirsel döküman'ı deneyenler olmuş. Matbu alemde şiirin tutunamaması, sanal alemde tutunamayacağı anlamına gelmez. Yazar bu konuda oldukça iyimser.

Yazının geriye kalan kısmı, şiir olmadıkları halde şiir-gibilere ayrılmış: Slam, Vroum-Vroum! Bitiriken, “şiirin yeri dildedir”, diyor yazar: “Sözcüklerle ete kemiğe bürünür, sözcük yoksa şiir de yoktur. Şiir dört boyutlu bir dil sanatının nesnesi olmalıdır, yani bir kağıt üzerinde, bir ses, bir kulak ve bir iç görüş için yazılmalıdır. Şiir okunmalı ve söylenmelidir”.

Bizce de amma ya okunmuyor ve söylenmiyorsa!

Bunları Sözlüğüne Ekle: Jacques Roubaud, Uluslararası Serbest Nazım (USN), Denis Roche, Şiirsel Doküman, Yeni Dize, Slam, Vroum-Vroum.

(*) Le Monde Diplomatique 2010 Ocak/ 11 Ocak '010 Taraf Gazetesi

A) İmparator ve imparatoriçeler şiir okuyunca hapse atılmaz.
B) Türkler şiirlerle yatıp kalkan bir millettir.
C) Bülent Ecevit de şiir yazmıştır.
Ç) Bizim niçin bir imparatorumuz ve imparatoriçemiz yok?
D) Bizim cumhurbaşkanımız hiç şiir okudu mu?
E) Okudular da ne oldu!
F) Vatan sağ olsun!
G) İyi ama burada bizi ilgilendiren ne var?
Ğ) Şiir kitapları az satıyor.
H) Derginin bu sayısında şiirim yayımlanacak.
İ)  Şiir yapılan bir şeydir.
I)  Bu konuyu geçelim.
J) Biz de eleştiri yok.
K) O da şiir mi yazıyor!
L) Şiir büyük bir hassasiyetin ürünüdür.
M) İmparator ve eşi yakında ölecek.
N) Türk'ün iklimi şiir.
O) Bana 100 kontör göndersene!
Ö) Bizi görmezden geliyorlar!
P) Dağlarca hala yaşıyor, dolayısıyla yazıyor!
R) Yahya Kemal Rimbaud'yu okudu mu?
S) Şiirimiz çıkmazdadır.
Ş) 80 Şiiri üzerine görüşlerinizi alabilir miyiz?
T) Japonya fazla teknolojik.
U) Bize de bir atom bombası atılmalı.
Ü) Kamusal alanı yeniden tartışmalıyız.
V) if ( function_exists('register_sidebars') )
Y) Anlam sonsuza kadar ertelenir.
Z) Vatan haini bunlar!
X) Bu sorunun iptali için Ösym'ye başvuracam.
W) Hayır!