ARALIK EDEBİYAT » mehmet kaplan

Kaplan Hocanın Çeşmeleri

hayati s. aycicek — Sat, 01 Jul 2006 08:52:00 +0000

Her şeyin tüketim miktarı ve tutarı mukabilinde mübadeleyi geçerli kıldığı günler… Hiç birisi değil; maliyet hesapları, diğer kalemler ve kar. Satın alınılarak sahip olunan mal ve hizmetlerin mantığı ile biçimlendirilen toplumsal hayat -Demek ki çeşmelerden konuşmak kolay olsa da meramımız güç anlaşılacak. Çünkü çeşmeler, kaynağı kuruduğunda veya en basitinden suyu kesildiğinde hayatın dışına itilmişliğin içler acısı görünümüne karşın, “su hayattır” mütearifesince tıpkı suyla canlılık ilişkisinin şen, hayat dolu tanığı gibidirler. Bu tanıklık, karşılık beklemeden vermenin tükenmişlik olamayacağının eşsiz misalidir de. Nedendir, hayrat denilince ille de çeşmelerin belirmesi zihinde? Kolay yapılabilirliğinden ya da masrafı az gelmesinden öte bir anlamı yok mudur bunun? Ölüm sonrası dua ile yad edilme beklentisi içinde bir eser bırakmadır da yine de yabana atmamalı, çeşmelerin insana benzerliğinin ya da suyun rahmet, rahmetin şükürle karşılanmasının gayri iradi olarak deringörüyü dillendirmeye muktedir olmasıdır belki de. İlle de bir kitabe ile dua talebi gerektirmez anlamına gelir bu düşünce. Karşılık beklemeden veren, paylaşılması gerekeni tereddütsüz paylaşan, her daim faydalı olamaya çalışan insan ile bir benzerlik elbette. Kimileri suskun, sıkılgan görünümlü, dünyada yaşadığı için sıkıntı çektiğini düşünebilir bu benzerliğin hatırlatacağı insanı bir yerde. İddiasız değil, kelimenin tam anlamıyla iddialı fakat iddiası duanın gerekliliğini bilip, sınırında durulan, haddinin bilincinde kişileri hatırlatmalı. Hatırlatmalı yine de: Görüntü ve meta istilasının görmemiz gerekenin ne olduğuna dair mülahazada bulunmamızı engelleyici etkisi gündelik hayatımızı etkisi altına almışsa da bu insanlar ve çeşmeler uzakta değil, uzamımızda hala. En kötüsü bilimcilik ile kodlanıp, buzhanede tutundurulmanın yanı sıra ideolojik yaftalamalarla sakıncalı ilan edilmişlik haline kapılmışlık olsa gerektir. Bu cümle Mehmet Kaplan’ın şahsında söylenmiştir diyerek nokta koyacağım da çeşmeler takılıyor aklıma; çeşmeler felsefesi değil mi? (Aralık dergisinin 17. sayısında (2004 haziran-temmuz-ağustos) yayımlanmıştır. )

M. Kaplan Üzerine

ismail bektaşoğlu — Sat, 01 Jul 2006 08:37:00 +0000

Kaplan edebiyatımızın devlerinden biri. Devrinin edebiyatını onca eseriyle karşılamış, edebiyatımızın akademik anlamda edebiyat olmasını sağlamış bir isim. Kırklı yıllardan itibaren “Metin Tahlili“ yöntemiyle çağ edebiyatının öyle ya da böyle bir okumasını gerçekleştirmiştir. Şiir tahlilleri I ile göstermiş olduğu başarıyı belki II’de pek gösterememişse de sarf ettiği gayretle edebiyatımızda büyük bir boşluğunu doldurmuştur. Sadece edebiyat sahasında değil düşünce sahasındaki gayreti de azımsanamaz. Bir edebiyat Hocası, bir düşünce adamı olarak pek çok şeyin üstesinden gelebilmiştir. Tavrını, düşünüşünü ortaya koymasını bilmiştir. Ülkemizde „Metin Tahlili“ yönteminin başlatıcı olan Hoca, dönem şiirinin nabzını tutmuş, ikinci yeniye kadar olan şiirimizin köklerini, yapısını ortaya başarılı bir şekilde koymuş, çerçevesini güzel bir şekilde çizmiştir. Eseri merkez alan, eserin üslubunu, şeklini ve içeriğini göz önünde bulundurduğu yöntemle çağının gereğini yerine getirmiştir. Kendi zamanına kadar metni merkez almayan bir yönteme bir son vermiş Hoca’nın gayretinin arkasının geldiğini söyleyemeyeyiz. Bu sahada bireysel modern çabalar olmuş, fakat akademik edebiyatın modernleştirilmesi sağlanamamış, üniversitelerde topyekün bir hamle gerçekleştirilememiş, onun bıraktığıyla yetinilmiştir.

(Aralık dergisinin 17. sayısında (2004 haziran-temmuz-ağustos) yayımlanmıştır.

“Kültür ve Dil” İzleğinde Mehmet Kaplan

serdar akdağ — Sat, 01 Jul 2006 08:21:00 +0000

Tanzimatın eşiğinde tomurcuklanan kültürel değişme daha sonraları siyasal, sosyal ve devlet erkinde ortaya çıkan kırılma hareketleriyle palazlanma sürecine girmişti.Henüz miadını tamamlamamış ve çok daha mündemiç açılımlarla dallanıp budaklanmış kültürel köksüzlük ve kaos ortamı, değişik yabancılaşma, farklılaşma vasıta ve yaklaşımlarıyla gündelik hayatın tastamam orta yerinde arz-ı endam etmeye devam ediyor.Kıymetler sisteminin eni konu sarsıldığı, birleştirici noktalarda odaklanacak yerde, yeni ve yapay ayrışma nedenlerinin sürekli bir dayatışlabelirginleştirildiği süreçler dizisi yaşamsal bir kirliliği de beraberinde getiriyor.İşte bu kesif zaman aralığında duru, aydınlık, şuurlu zihinlerin; dil, kültür, inanç konusundaki değerlendirmelerine, hatırlatmalarına yeniden kulak vermek gerekiyor. Edebiyat bilimcisi Mehmet Kaplan’ın dil ve kültür münasebeti kapsamında getirdiği dikkatler, bu meyanda zikredilebilecek öneme haiz düşünceler.Tanzimat döneminde eski yeni bireşiminin sadelikten uzak kaldığına, dinden uzaklaşmanın yozlaşmaya önayak oluşuna kültürel değişme kapsamında değinen yazar;toplumu fertlerin rastgele biraraya gelip, oluşturdukları yığınlar olmadığı,kültürün kişileri biçimlendiren sosyal bir iskelet veya vasıtalar bütünü olma boyutu taşıdığı temeline dayanıyor.Yine kültür ve dilin yaşamın bütün alanları,toplumun bütün kurumlarıyla doğrudan ve doğurucu yanlarının söz konusu olduğuna,toplumun millet olma aşamasında geçirdiği tarihsel bütün süreçlerin dil ve kültürü oluşturan yaşamsal birikimlerin toplamı olduğuna dikkat çekiliyor.Aynı kavramın statik olma durumundan çok, dozunda değişken,devingen ve etkileşimsel olma özelliği, milli şahsiyeti geliştirici, kök ve özü bozmadan diri bir biçimde çağında tutunabilme kabiliyetini taşımasıyla eş değer tutuluyor.Kaplan kültür olgusuyla,yazılan ve yaşanılan tarihin yol gösterici ışığı, içinde bulunulan çağı tanımlayıp bütünlemek bu vetireyle konumunun ayırdına varma bilinci kazanmak imkanının yanısıra, bir milleti uygarlık haline getiren bütün ögelerin terkibinin, kişi ve toplum yaşamını çoraklaşmadan kurtarıp maddi, manevi tamlık halinde sosyal bir şuur ve muvazene durumunu işaret ettiğine dair çağrışımlar getiriyor. Mimariden eşyayı işleyip, tabiatı değerlendirmeye kadar kültürlü olma bilincinden,teknik ilerlemenin uygarlık ruhundan yoksun olarak ele alınıp bir köksüzlük handikapı halini alması, medeniyetin bütün katlarından uzak din,dil, kültür bağını yoksayıcı ayrıcalıklı bir toplumsal üst katman oluşturup bu dolayımla kendi toplumsal ve tarihi gerçekliklerinden yalıtılmış çözülme ve kopuklukların tahakküm kertesinde galebe etmesine değin;yazarın, soyut-somut yaşamsal unsurların gündelik akıştan dile,bunların sürekliliği,birikmesi ve yayılmasıyla edebiyat ve kültüre çevrimi,toplumun başlangıcından sonuna geçirdiği bütün tarihsel evrelerde yaşayarak oluşturduğu uygarlığa dönük birikim, tecrübe ve kazanımları yansıtan bir ayna olarak değerlendirmesi gibi edebiyat, dil, kültür ilişkisi bir bütün olarak tablo halinde ortaya çıkıyor. Dilin inanç, hakikat ve hikmetle ilintili bir kavram olduğuna dikkat çekilmesi önemsenmesi gereken bir husus.Yapay ve değiş yerindeyse tepeden inme dönüştürüm, değiştirim ve eklemelerin doğrultucu ve kalıcı bir tutarlılık getireceğine dair tasarruf ve fiillerin samimiyetsiz aynı zamanda boşuna bir çaba olabileceğine dair göndermeler hala karşılığını buluyor çünkü.Milli ruhun dil ve kültür duyarlığıyla sağlanabileceği, milleti uygarlık kılan değerlerin dil ve kültür düzleminde toplumsal tarihin bütün aşamalarının dikkate alınmasıyla anlaşılabileceği;yüzeysel,pratik,teknik takamülün;dil, kültür ve uygarlık alanından kopuk olarak ele alınmasıyla sahih bir tamlık düzeyine ulaşılamayacak olması, bunların milletler bazında değil de insani temelde ele alınıp genele teşmil edilmesi öze dönük bir kavrayış ve yapılanma için elzem. Yazarın kültür kavramıyla ele aldığı değerler bütünü bunu imliyor. Ve bu değerler hala ortak aklı bir kesişme noktası kılan gerçekler olarak varlığını devam ettiriyor.

(Aralık dergisinin 17. sayısında(2004 haziran-temmuz-ağustos) yayımlanmıştır.