“Hataya düşmekten korkuluyor ve kişilikten kaybediliyor.”

1940 Kuşağı: 1940 kuşağı, yalınkat bile olsa savaşın şiirini yapmıştı. 1946'dan bu yana, bir savaş sonu psikolojisi bütün belirtileri, bütün öğeleriyle davranışlarımıza hakim olmuş ve bir bakarsanız süreklilik bile göstermeye başlamıştı (440). Bkz. Garip Anlayışı; Orhan Veli.

Abdülhak Hamid: Türk şiirindeki yenilikçilerin en gözü pekidir o. (..) O, Türk şairinin yüz yıllık bilinçsizliğinin, yanlışlıklarının ve cesurluğunun kesin açıklamasını taşır (597).

Hamid'in dili, çağdaş dilimize hiç değilse yakın olsaydı, bu kadar fazla küçümseyemezdik onu galiba. Dehası falan yoktu şüphesiz. Bir tarihsel dönemin kaçınılmaz şairi idi. Bir gelişmede bulunması gereken bir halka. Bu görevini de yerine getirmiştir. Çağdaşları tarafından abartılmak yolu ile küçültülmüş bir şair. Daha ölçülü olabilirdi (600).

Açık Şiir: Açık dedikleri şiir belli. Ne dediği anlaşılan, dili açık, kuruluşu düzgün, şairanelikten uzak, aşık olunca, aşık oldum; aç kalınca, acıktım diyen, girdisiz çıktısız, kör kör parmağım gözüne bir şiir yani (31). Bkz. Kapalı Şiir.

Açıklama: Yapı yahut anlam bakımından, şiirleri açıklamaya kalkmanın pek yararlı bir şey olduğunu sanmıyorum. Üstelik, yapılanla, yapılmak istenenin karıştırılması, dolayısıyla yanılma tehlikesi de var bu işte (438).

Ahmet Erhan: Hececi (567).

Ahmet Haşim: Haşim'i özden çok biçimi değiştirmiş bir ozan saymak, sadece bu kadar saymak haksızlık olur sanıyoruz. O değiştirdiği biçimle birlikte, şiirimize kendine özgü birtakım özler, hiç değilse konular getirmiştir (74).

Ahmet Kutsi Tecer: Ahmet Kutsi Tecer, resmi öğrenime dayalı bir duygulanmanın, bir bakıma basit, belirsiz, her döneme rahatlıkla uygulanabilecek izlenimlerin şairidir. Aslında hepsi birer “manzume” olan şiirleri, dirimden yoksundur. Sanki okur-yazar biri, bir edebiyat öğretmeni olduğu için şiir yazması gerektiğini düşünmüş ve o yüzden yazmıştır. Şiirden o kadar uzaktır ki, ne etki almış ne de etkimiştir, ortalama bir duygululuğun en düzayak kesiminde kalmıştır (640-641).

Güzel Birkaç şiiri olmasına rağmen Ahmet Kutsi Tecer'in Türk şiirinin gelişim zincirinde yeri olduğuna inanmadığımızı söyleyelim. Ömer Bedrettin, Behçet Kemal, Yaşar Nabi, Vasfı Mahir… gibi (75).

Ahmet Muhip Dıranas: Ahmet Muhip büyük bir ustalık ve incelikle, geçmişlerin deneylerinden yararlanır. Bütün bildiklerini ustaca -sezgiyle- düzene koyar ve yanılmadan yapar şiirini. Denebilirse o, korkunç bir şiir gözlemcisidir. Objesi hayat değildir, şiirdir; bütün şairtlerin geçmişidir, şiirleridir (652).

Akım/Akımlar: Bkz.Sanat/Şiir Anlayışları/Akımları.

Anlam: Bence önemli olan, kelimelerin yan yana gelmesiyle sağlanan “ses uyumu”, musiki” değil. Kelimelere yüklenen anlamların sağlamlığı, geçerliği, yerli yerindeliğidir (431).

Ozan bildiğimiz kelimeleri kullandıkça, ne kadar çabalarsa çabalasın, bize bir şeyler anlatmaktan, hatırlatmaktan, hiç değilse çağrışımımızdan kurtulamayacaktır (436).

Anlamak: Anlamak bıkmanın ilk adımıdır (32).

Anlaşılmak: Anlaşıldım mı, anlaşılmadım mı, bilmiyorum, umursamıyorum da. Kimseyi küçümsemek adına değil bu umursamamak. Başka türlü yazamıyorum. Anlayanlara da saygım var. Anlamayanlar da (517).

Anlaşılmamak Tutkusu: Bu gerçekten bir tutkudur Türk şiirinde. Kendini eksik duyan her şair, ne kadar açık olursa olsun, anlaşılmayacağını sanır, anlaşılmamak sütresine sığınır (600).

Anlatı: Bkz. İmge.

Antolojik Şiir: Bkz. Kişilik.

Arz-ı Hal: Bkz. İlk İki Kitap.

Askerlik: Askerlikle kişisel yapımdan ötürü bağdaşamadım. Yoksa, askerliğin sanata aykırı bir yanı yoktur. Tersi bile düşünülebilir; askerlik, sanata çok uygun bir ortamdır Türkiye'ye göre (498).

Basılı Kitaplar: Yedi kitabım basıldı şimdiye kadar. En çok satanı Divan oldu. İkinci baskısı yapılan bir kitabım var, Türkiyem. En iyi kitabımdan biri saydığım Her Pazartesi (öbürü Divan) 1.000, evet bin adet basıldı. 1969'da basan kitabevinde hala 100 tane varmış (517).

Bedri Rahmi Eyüboğlu: Bedri Rahmi adeta, şiirimizin bugünkü anlayışı karşısında çağını ve çevresini şaşırmış bir halk ozanı durumundadır. Üstelik, havas edebiyatına özenerek, kötü Arap-Acem tamlamalarıyla aruz şiirleri yazan çelimsiz bir halk ozanı. Bize bile “turistik” gelen bol nakışlı bir heybe (650).

Behçet Necatigil: Necatigil, mutlaka, çevresinin, yaşamasının ozanıdır (59).

Bütün şiirler en yalın, en kaçınılmaz biçimleriyle kurulmuştur. Sözler, söz dizileri, en azına indirilmiş, olabildiği kadar tutumlu ve yoğun davranılmış, ama ifade, anlatım kısırlaştırımıştır. Hatta birçok şiirler kendi ifade imkanlarının üstüne çıkabilmiştir (60).

Bilge: Biz, ozanı çok zaman, yalnız ozan değil, bütün işi gücü şiir yazmak olan bir kişi değil, bir parça da 'bilge' belledirk. Birtakım meselelere iyi kötü bir çözüm bulabilen bir 'bilge' belledik (95). Bkz. Şair/Ozan.

Biörnek Şeyler: Bkz. Sanat Anlayışları/Akımları.

Büyük Şiir: Bir şiir önce şiirdir, sonra büyüktür yahut değildir. Ama şiirse eğer, küçük değildir, güzeldir (433).

Bizim edebiyatımızda öyle büyük şiirler galiba bir Yahya Kemal'de var. “Açık Deniz”, “Yol Düşüncesi” pek güzel değil ama büyük şiirler. “Itri” hem güzel hem büyük. Elbet pek güzel olmayan bir şiirin büyük olmasını mümkün belliyorum. İncil de öyle değil mi aşağı yukarı. Pek güzel değil ama büyük bir kitap: Sonra Mevlana (433).

Cahit Külebi: Külebi sıcak şair; Türkiye'de az vardır böylesi, durup durup okunacak. Külebi bu az olanlardan (684).

Edinme, bilgisel değildir ondaki beğeni; şiirine taşıdığı yakıcı hüzün, yaşadığının, kendini oluşturan çevre ve koşulların, doğayla bildik, yakın ilişkisinin toplamı ve sonucudur. Bu yönüyle Külebi, benzeri olmayan bir örnek niteliğini kazanır. Türk şiirinde: Politika yapmadan halkçı şiir yapmak! Siyasal hiçbir slogan, Hiçbir ima yapma hevesine kapılmadan bütün ezilmişliğini de, keyfini de duyurur Anadolu insanının (681).

Cahit Sıtkı Tarancı: Cahit Sıtkı'nın Türkiye'de çok sevilmesi, çok tutulması, kitaplarının sekizinci baskı yapması, yayınevlerinin bunu övünçle ortaya koyması, sosyolojik bir olaydır bence (657).

İyi bir Divan-Hece uygulayıcısı, kötü bir gözlemci (659).

Çağ ve Şiir: Ben çağı ile bağını koparmak, hatta gevşetmek istemeyen şiirimizin, çağının ve bu çağ kişilerinin öyküsünü vermeye doğru gittiğini düşünüyorum. Başka türlü çağına uygun olması mümkün değil zaten (99).

Ozanın işi, başından beri kişioğluna, çağına uygun bir kurtuluş bulmaktır. Buna hazırlamaktır belki. İşi bu yüzden kutsallık katına varır (101).

Çağdaş Duyarlık: Arkaik sözcüklerle çağdaş duyarlığa varılacağına pek akıl erdiremiyorum. Sözcükler, kullanıldıkları çağın duyarlığını, yankılarını taşırlar (535).

Çıkmazın Güzelliği: “Çıkmazın Güzelliği” başlıklı yazım aslında, çıkmazın, çıkmazı zorlamanın insaniliğini, güzelliğini göstermek için yazılmıştı ama, bunun yorumu şöyle oldu: Şiir çıkmazdadır, dolayısıyla Turgut Uyar çıkmazdadır. Bu beni hiçbir şekilde kırmadı (538).

Dada: “Dada”, Türkiye'de hiçbir zaman olmamış, olması imkan dışı bir değerler sisteminin karşısına dikilmiş bir akım (645).

Mümtaz Zeki de, Dadaizmi getirdi Türkiye'ye. Türk şiirini demiyorum. Bir toplum, bir dil ürünü olan şiir, kendi organizmasını korur. Kabullenmez dokusuna aykırı düşen bir organizmayı. Atmaz bile; umursamaz (646).

Değer: Şiire, topluma hizmet ettiği derecede değer veririm (419).

Değişim: Şairin mutlaka yeni bir şey getirmesinin gerekli olup olmadığı sorulabilir. Gerekli değildir kuşkusuz. Ama şiir -özellikle yapısı ve varlığı gerçeği- değişen toplum şartlarının, dolayısıyla değişen insanın intibak huzursuzluğunu taşır; bir değişmenin varlığını, geçerliğini; huzursuzluğu ve yerleşmişe aykırılığı ile topluma iletir. Bundan ötürü hep yeni olmak, değişmenin yeni şartlarını ve oluşumunu sezmek zorundadır. Aksi halde yapılan da şiirdir belki; yalnız bir çoğaltmadan, farkına varılmayan bir “istismar”dan öteye geçemez. Devralınan değerler ve duygular da sürgit kullanılamaz zaten. Bir yerde, birden toplum eskitiverir şairi (659). Bkz.Terme'den Ankara'ya Gelmek.

Demokrat Parti: Bkz.Terme'den Ankara'ya Gelmek.

Deyişler, Özdeyişler:

-Şiir bu, hep yeniden başlamak ister (37).

-Şiir, yeniliklere değil, kişiliklere bağlıdır daha çok (440).

-Bir ülkeye de öyle iyisinden bir-iki ozan, bir iki hikayeci de yeter (42).

-Şiirin rahatlaması beni rahatsız ediyor (565).

-Hece şiirinin insanı ile bugünkü şiirimizin insanı aynı mıdır? (449).

Dil: Bkz. İkinci Yeni.

Dilin Şiirselliği: Günlük konuşma diline ters düşmemek, konuşma dilindeki en geçerli, en çok kullanılan tavrı bulmak. Bana dilin şiirselliği gibi gelir bu (530).

Divan: Divan yapmakta asıl amacım, geçmişte, bir mutlu azınlığın kullandığı aracı, halk adına, halk yararına kullanmaktı (500). Bkz. Halk.

Divan Edebiyatı: Evet, topluma yabancı bir edebiyat Divan edebiyatı. Ama toplum dışında yazılmasına karşınaltı yüzyıl sürdüğüne göre demek birtakım değerler taşımış, süreğen birtakım gğzellikler. Şeyh Galip'ten snra eski parlaklığı yok, ama bu kere de ilettiği tat müziğe yansıyor. Şiir sözel etkisini yitirip aynı beğeniyle müzik olarak sürüyor (553). Bkz. Divan Şiiri.

Divan Şiiri: Divan şiirinden yararlanılabilmesi, bugün için olanaksızdır, gereksizdir. Böyle bir kaynağa dönmeyi hiç düşünmedim. Divan şiirinden, onun kendi değerlerinden yararlanılarak bir yere varılabileceğine inanmıyorum. Çağını doldurmuş ve kendini yenileyip diri tutamamış bir uygarlığın değerleri bugüne nasıl uygulanabilir? (504-505). Bkz. Yahya Kemal; Divan Edebiyatı.

Divan şiiri beş yüz yıl sürdü. Halk edebiyatı hala sürüp gidiyor. Bu, bir anlamda durağan toplum belirtisidir (512).

Durağan Toplum: Bkz. Divan Şiiri.

Eleştiriye Değer Olmak: Bir kitabın, tersine ve yüzüne, eleştirmeye değer olması ilkin belli bir seviyeyi aşması ile mümkün (64-65).

Eski, Eskimek: On beş yıl bile geçmeden Orhan Veli'nin eskimeye başladığını görmek beni korkutuyor (433). Bkz. Orhan Veli; Küçük Adam; Divan Şiiri.

Bugün yazılan şiirde hiçbir çağdaş sözcük yok. Şiir dilimiz 1930'ların anıştırmalarında kalmış, imge dağarcığı zenginleşmemiş, gene denize bakıp içleniliyor (512).

Eylem-Şiir: Şiirin, bir eylem içinde çok etkili bir salah olduğuna inanıyorum. Bir eylemi başlatmaya yetmez gücü; ama bir eylemi sürdürmede ondan iyi, ondan etkin bir silah olduğunu sanmıyorum. İnsani değerleri ondan daha iyi iletebilecek hiçbir bulgu yoktur (507).

Garip Anlayışı: 1950'lerden sonra “Garip” anlayışı yetersiz geldi bana. Zaten galiba dünya da, o anlayışla açıklanamayacak kadar karmaşık hale gelmişti. Yeni koşullarla karşılaşan insanı anlatabilmek için yeni anlatım olanakları aradım. Bu arada Orhan Veli şiirinin eksen haline getirdiği “küçük adam” tipinin, trajedisiz ve yalınkat olduğunu gördüm (504). Bkz. Küçük Adam; Orhan Veli.

Genç Şairler: Ben günümüz şiiri denilince yalnızca genç şairleri anlıyorum. Gerçi Cemal'in (Cemal Süreya-sekoya) dediği gibi birkaç kuşaktan gelme şair birlikte aynı dergilerde yazıyor ama, ben yine de şiire yeni giren şairleri anlıyorum (544).

“Genç şairleri” kaynaşmış bir kitle olarak düşünmüyorum. Onlara anlayışla yaklaşıyorum. Yalnız, yazılanlardan daha iyisinin yazılacağını bilmeliler diyorum, “mükemmel şiir” yazmayı amaçlamamalarını, yalnızca şiir yazmayı düşünmelerini söylüyorum. Yani bir kuşaktan yeni bir şiir beklenir, yapılageleni sürdürmek değil. Bu da hayatı değiştirmek anlamına gelir (560-561). Bkz. Kişilik.

Gerçekçi Şiir: Bkz. Soyut.

Güncellik: İnsan gümcel bir yaratıktır. Bugünkü beni yapan, bugünkü olaylardır. Güncel olayların şiirdeki yeri, güncelliğin genelini bulmakla bağımlıdır. Onu bulamazsam anlatamam kendimi. Güncel diyerek, biraz da küçümseyerek andığımız durumlar, genelde hayatı bütünleyen mozaiklerdir. Benim anlayışımda şiir güncellikten kopmaz, kopmamalıdır. Bütün sorun bunu becerip becerememekte (534). Bkz. Öykü.

Güncel Dünya: Ben yılın on şarkısı anketini de, uzaydaki 'kara delik'leri de okurum. Güncel dünyayla ilişkilerimi diri tutmak istedğimden olacak. Bunlar bana yeni değerlendirmeler yapma olanağını veriyor sanıyorum (531). Bkz. Öykü.

Günümüz Şiiri: Bkz. Genç Şairler.

Halk: “Tek haklı”yı her zaman “halk” olarak düşündüm. İnsanın kalıcılığına, direncine, değerlerine ve sevme yeteneğine inancımı söyledim (500). Bkz. Divan; Kahramanlık.

Hareket: Hareket olmayan ortamda yöntem ya da kuram geliştirilemez (511).

Şiirde hareketlilik birtakım kişilerin belirmesine bağlıdır. Eski değerleri sarsan ya da yeni değerler getiren birisi gelir, ilk hareket belirir. Kişiliğin, tavrın olmadığı yerde durgunluk vardır. Diyelim ki 20 tane şiir var, hiçbirinde bir şeyi yerinden oynatacak, değer konusunda şüpheye düşürecek şiir yok. Böyle bir ortamda şiir üzerine düşünme imkanı kalmıyor. Düündüğümüz zaman gene eskiyi düşünüyoruz (511).

Hececiler: Bütün düşündükleri, şiirlerinin bütün değeri, bütün ana değeri 'şairane' durumlar yaratmak, 'şairane' konular, davranışlar, buluşlar icat etmekti (88).

İçses: Bkz. Kafiye ve İçses.

İkinci Yeni: “İkinci Yeni” iyi bir ad ama kullanışlı değil, önce onu diyeyim. Çünkü, “yeni”nin arkası kesilmez. Sayılar yetmeyecek, “ikinci yeni” henüz belirgin değil, dün bir bugün iki. Orhan Veli'nin mürekkebi yeni kurudu. Şiirimizde bir yeniliğin, hem özlü bir yeniliğin başladığını sezmek, bilmek şimdilik yetmez mi? Ne var ki, bu yeniliği sezmek güç olacak bunca olanlardan sonra (432-433).

Okuyucusundan sıkı bir ilgi ve güç isteyen bir şiir. Evrimini ustaca tamamlarsa, güç sevilecek ve kolay unutulmayacam (bir) şiir. Bir de toplumsal katlar içinde sınıflandırılmış insana değil, düpedüz Musa'dan, İsa'dan beri sürüp gelen “insana” açılmış olması (433).

Bana İkinci Yeni diyenlerin, İkinci Yeni'yi nasıl anladıklarını bilmek isterdim. Çünkü birkaç İkinci Yeni tarifinin bulunduğunu fark etmişsinizdir (440).

İkinci Yenici'lerin tek ve en esaslı benzerlikleri, birleştikleri tek nokta, yeni bir şiir gereksinmesiyle şiire haysiyetini, gücünü kazandırmak, tazelemekti onu (440).

Bugünün şiirine dikkatle bakacak bir göz, bütün iddiaların tersine onda, baskın değerin, şiirin dil değil, us olduğunu görecektir (441).

İkinci Yeni akımı, içinde yazan ozanların değerleri ne olursa olsun, geniş bir soluma ortamı getirmiştir. Türk şiirine, çağdaşlaşma olanaklarını getirmiştir… Bir çeşit şiirsel özgürlük yani. Bugün artık şiir, hangi tavırla yazılıyor olursa olsun, İkinci Yeni ortamı içinde devinmektedir (518).

Bana kalırsa, İkinci Yeni de en az Birinci Yeni kadar gerilerde kalmıştır. Yeni bir şiir gelişmelidir Türkiye'de (519).

“Sarışınlık getirir gözlerin akşamlarıma” dizelerinin İkinci Yeni'ye ne gibi ipuçları verdiğini incelemek gerekiyor (560).

İlk İki Kitap: İlk iki kitabım sonrakilere göre teknik bakımdan farklılık gösteriyor. Bu doğru. Temalarda ise çok büyük bir ayrım olduğunu düşünmüyorum. Gerçekte değişen, benim kişisel yapım, dünyayı algılayışımdaki değişme olmalıdır (562).

İlk Şiir: İlk şiirlerim 1947 yılında Yedigün dergisinde yayınlandı (524).

İmge: Şiirin hammaddesi imgedir. Ama bu, şiirde kavramların varolmayacağı anlamına gelmez. Bu yüzden de kendi başına kavramsal diye bir şiir anlayışı saptanabileceğinden emin değilim. Şu söylenebilir; kavram ancak bir imge içinde yerini alınca işlevini bulur ve şiir 'anlatı' olmaktan kurtulur (508).

İmgenin şiirin vazgeçilmez bir öğesi olduğuna inanıyorum, ama geliba eskisi kadar önemli bulmuyorum. Yerli yerinde kullanmak koşulu ile kavramlar daha çekici geliyor bana. Bir yalınlığa varmak istediğim de doğru. Ama bu yalınlığın şiirsellikten uzak düşmemesine de özen gösteriyorum (564).

İncelik: Her çağ farkına varılırsa kendine uygun inceliğini getirir (505-506).

İsmet Özel: Acemi (567)

Kafiye ve İçses: Bende, yalnız Divan'daki şiirlerimde değil, bütün yazdıklarımda kafiye ve içses -dikkati değil- turkusu vardır. (..) Vezin ve kafiyenin şiirin, dolayısıyla insan yaradılışının özgürlük eğilimini, dahası anlatım olanaklarını kısıtladığına ben de inanırım (505).

Kahramanlık: Çağımızda kahramanlığın bireysel değil, kolektif, hatta anonim olduğuna inanıyorum (502). Bkz. Halk.

Kapalı Şiir:Kapalı şiir ise hayli tanımlanmak ister. Kendi başımıza şöylece toparlarsak, özünü kolay kolay vermeyen, kenarda dolaşan, çapraşık, dili düzenbaz bir şiir hemen hemen (31). Bkz. Açık Şiir.

Kavram: Bkz. İmge.

Kemal Tahir: Yorumu yanlıştı. Beni Osmanlıya dönüş özlemi içinde gösterdi (560). Bkz. Divan.

Kişilik: Kişilik, varolan mükemmellikten kaçınmaktır benim için. Şöyle, bugün yazılan şiirde ben teknik olarak, yapı olarak bir kusur bulamıyorum. Ama bu son derece düzgünlük, düz bir satıh meydana getiriyor. Kişilik dediğim şey ise bir yerde kusurları göze alarak da olsa çatlak bir ses çıkartmak ya da iyi bir ses çıkartmaktır. Hataya düşmekten korkuluyor ve kişilikten kaybediliyor. Mesele sadece güzel şiir, 'antolojik' şiir yazmak değil, bir parça bir şeyi sarsan şiir yazmak. Eskiyi sarsan şiir -eğer eski eskimişse- onu yerinden oynatacak hiçbir hareket yoksa eski eskimemiş anlamı çıkar bundan (511). Bkz. Kusurlar; Korkulu Ustalık.

Korkulu Ustalık: Ben şiirde ustalaşmaya daha 1955 yılında korkulu olarak bakmışım. Hala aynı kanıdayım. Şiirde ustalığı bir kolaylık olarak düşünemeyz miyiz? “Ben ne yazarsam şiir olur” kuruntusunu. Söylemek istediğim: Her şiire, şiire yeni başlamanın titremesiyle yaklaşmak. Şiirimiz, ustalığına inanmış nice ünlü şairin şiirden çektiği kopyalarla doludur. Asıl ustalaşma, belki de bu tehlikenin ayrımına varıldığı anda başlar. Bunun da korkulacak bir yanı yoktur (565). Bzk. Kişilik; Kusurlar.

Kurtarıcı Sanat: Hem ben her çağda her türlü sanatçının kendi işlemi, kendi sanatıyla, hiç değilse üç beş kişiyi kurtardığına inanıyorum (26). Bkz. Sanatçı.

Ozanın işi, başından beri kişioğluna, çağına uygun bir kurtuluş bulmaktır. Buna hazırlamaktır belki. İşi bu yüzden kutsallık katına varır (101).

Kurtuluşumuz şiirden falan gelmeyecek, yaşamımızdan gelecek gelse gelse (571).

Kusurlar: Kişiyi kişi yapan, sadece erdemleri değil, kusurlarıdır da diye düşünürüm. Erdemler ortaktır, ama kusurlar kişiseldir, yani yeni bir kişiliği haber verirler çoğu zaman (529). Bkz. Kişilik.

“Küçük Adam”: Orhan Veli ile gündeşleri yazınımıza bir “küçük adam” soktular. Yıllardır çıkaramadık yazınımızdan. Belki Orhan Veli sokmadı ama onun getirdiği anlayışın, onun getirdiği yalınkat söyleyişin, biçimin itelemesi vardır. O biçimle, o deyişle “büyük adam” söylenemezdi sanıyorum. Şöyle uzunca bir şiir bile söylenemezdi. Kendi denediği “Destan Gibi” meydanda (40). Bkz. Orhan Veli, Garip Anlayışı.

Max Jakob: Max Jakob'un şiir üstüne söylediği o bilgece sözlerin çoğunu anlamadım. Bu sözlerin şiirle, hiç değilse Max Jakob'un şiiriyle ilintilerini, onun sanatında neyi açıkladıklarını çoğu zaman kavrayamadım. Ama bir sözü vardı ki, bir tek kelimesi, onu çok iyi anladığımı sanıyorum: “Somutlayınız” (97). Bkz. Somutlamak.

Mehmet Emin Yurdakul: Milliyetçiliği sadece ve sadece, kısır bir ırkçılık halinde gelişir ve Türkistan düşüne dayanır. Yine de, hesabı yanlış, kültürü eksik, kendisi şair olarak yeteneksiz de olsa, sezgisinin doğruluğu (hala geçerli olan doğruluğu), Batı'dan da, Doğu'dan da bir şeyler ummadan, ulusal olanaklarladeğerler düzeni yaratmanın gereğini, ulusal dayanışmanın ve bilincin önemini söylemesindedir. Ona saygınlık kazandıran bu büyük doğruluktur, gerçekliktir (604).

Mükemmellik: Bkz. Kişilik.

Mükemmel Şiir: Bkz. Genç Şairler.

Mümtaz Zeki Taşkın: Bkz. Dada.

Nazım Hikmet Ran: Çok sağlam bir gövde, çok sağlam bir ruh yapısı, çok iyi bilinen sorunlar, çok iyi çıkarılan bir izdüşüm ve çok derin bir insanilik, ödünsüzlük. İşte belli başlı özellikleri Nazım'ın. Bunlara şiirine güveni de ekleyebiliriz. Bu özellikleri yüzünden zaman zaman, inandığı, baş koyduğu öğretinin bile dışına düşer (639).

Nazım'ın dili ve dünyası eskimemiştir, geçilmiştir sanıyorum (488).

Necati Cumalı, B.: B. Cumalı bizim şiirimizde istediği türlü ozan olabilmiş sayılı kişilerden biridir. İstediği türlü şiiri yazabilmiş ozandır demek istedim (77).

Necip Fazıl Kısakürek: Yeni ve önerici olmaktan çok saptayıcı bir şairdir (631).

Necip Fazıl'ı şair olarak kurtaran, hala önemseten, yorumsuzlaştıran, şiirdeki hedefsizliğidir. O, böylece, yanlış bir hesapla, gelecek dönme'lere yatırım yapar, yaptığını sanır, bu yüzden aslında mistisizmle (mistisizmi yalnızca esrarlı bir “maveradan söyleniş” kabul etmiyorsak), tasavvufla pek ilgisi yoktur; kapalılık, kendini kapama, onun şiirlerinin yöntemidir. Üstelik bünyevidir (şiirin şairine karşın iyi olmasının nedeni), kararsızlığı iki büyük karşıtlık arasında gelip gider çünkü, en uç kösnüden en büyük sofuluğa kadar (631).

Belki aslında, yapılabilecek iki şey söz konusu Necip Fazıl ele alındığında: ya olduğu gibi sevilir, benimsenir (benim kanımca, ne Türkçeye bir genişlik, ne de Türk duygululuğuna bir yeni açılım getirmiştir) ya da olduğu gibi ve toptan yadsınır, yok sayılır (633).

Nurullah Ataç: Ataç, bir toplumsal sınıfın hem şair seçiciliğini, hem şiir sözcülüğünü yapan kişiydi (498).

Oktay Rifat: Bir ozan bir akıma bir önsözle değil, şiirleriyle katılır daha çok. Oktay Rifat'ın şiirleriyse, bırakın eskiyi-yeniyi, kendi anlayışının bile çok kötü örnekleri (436).

Okuyucu: Okuyucu için sanat, yapıt demektir. O, sanattan tadını, yapıtı okurken alır (27). Bkz. Sanatçı-Okuyucu.

Bütün kusurlarına (belki eksikliklerine demek daha doğru) karşın getirmeye çalıştığımız şiir, okur kaçıracak cinsten değildir (494).

Orhan Asena: Ozan olarak şiir üstüne bildikleri, oyun yazarı olarak tiyatro üstüne bildikleri yanında pek cılız (…) Şiirleri, şiir yapısı bakımından o kadar fakir, o kadar ilkel (65).

Orhan Hançerlioğlu: Yeniliği, arayıcılığı öyle ağır ağır gelişen zorlayıcı, kandırıcı bir arayış değil. Yapmacık (67). Hançerlioğlu'nun Türkçesi, dili, daha doğrusu dil ve edebiyat anlayışı da eski, yavan ve ucuz (69).

Orhan Veli: Şiirin kendi çemberleri içinde, kendi imkanları içinde bunalması, bire türlü kurtuluşa varmayan bir buhranın belirtileridir. İlk kurtuluşu, ilk çareyi Orhan Veli getirdi gibi. Ama tepki gecikmedi. Bu tepki herşeyden çok, şiirin kendisinden olmayana isyanı gibiydi. İnkarla başladı (88). Bkz. Garip Anlayışı; Küçük Adam; Şiir.

Otorite: Askeri okullarda hiç mutlu olamadım. Genellikle yatılı okullarda mutlu olan çocuk yoktur sanıyorum. Başkalarının, hatta somut başkalarının da değil, hiç kavrayamadığım bir otoritenin belirlediği ve çoğu zaman saçma bulduğunuz bir şeyleri yaşamak..(524).

Ozanına Bağlı Şiir: Yurdumuzda şiir, hiçbir çağda, günümüzde olduğu kadar ozanına bağlı, ozanıyla açıklanabilir olmamıştı. Şiirde biz, çoğu zaman ortaklaşa duyguları bulmaya alışmıştık (132).

Ölüm/Ölümlülük: Kişiyi yazmaya iteleyen, umutsuzluktan koruyan, her yazılanın bir gün ölmesidir, ölümlü olmasıdır. Bizden önce yazılmış olanların artık ölü olmasıdır güç veren (570).

Övülme Alışkanlığı: Şiirimize, kötü eleştirmeciden, kötü ozandan, anlayışsız editörden çoğu zaman daha az zararı dokunmayan bir alışkanlığımız var. Övülme alışkanlığı (107).

Öykü: Çağımızda her kişinin bir öykü içinde, çerçevesinde yaşadığı kanısındayım. Bir roman değil, öykü çerçevesinde. Ve bu çerçeve hep değişebilir. Güncel olmayı, gazete dilini kullanmayı bu yüzden yeğliyorum. Öykülemedeki biçim değişikliği bu kaygıdan kaynaklanıyor. İnsanı her yeni durumda, yen, bir insan olarak kavramaya çalışmak (534). Bkz. Güncellik; Güncel Dünya.

Özel Yaşantı: Ne kadar sağduyulu olursa olsun, her kişinin özel yaşamındaki sarsıntılar, fikir ve düşünce yaşamını da etkiler sanıyorum. Üstelik bu etkilerin, kişiyi sarsmasına karşın, yapıtlarına bir gerçeklik, bir hayatiyet ve güzncellik kazandıracağına da inanıyorum. En azından insanın ayağı yere basar (516).

Para Patlaması: Bkz. Terme'den Ankara'ya Gelmek.

Poe, E. A: Poe, çok kendine özel, aynı zamanda kendinden sonraki şiire de yön verecek bir biçimde şiiri yeniliyordu. Sanırım onu bu işe zorlayan kendi özel anlayışı, davranışı yanında, biraz da şiirin kendisine kadar sürüp gelmiş macerası idi (86).

Politika: 1961'e kadar politikanın hep şiirde yapıldığını görüyoruz. Servet-i Fünun'cularda politika-dışı olma politikası, Hececilerde resmi ideolojiyi destekleme politikası (554). Bkz. Cahit Külebi.

Gündelik politikada Mehmet Emin ile Mehmet Akif öneren, Nazım başkaldıran'dı. Yahya Kemal, o büyük çöküntüyü anılarla savuşturandır (603).

Sabahattin Kudret Aksal: Sabahattin Kudret Aksal, şiirimizi yenilemiş şairlerden biridir. Özellikle ilk kitabıyla haklı bir yer, haklı bir ün yapmıştır şiirimizde (676).

Sait Faik: Hikayelerinde katıksız bir şiir havası olmasına rağmen S. Faik'in bir ozan gibi kurabildiği şiirleri üçü beşi geçmez (65).

Sanat/Şiir Anlayışları/Akımları: Sanat anlayları yahut akımları, kurallarla değil örnekleriyle anlaşılır ve yaşayabilir (22).

Bir akım ne zaman eskimiş olur? Ne zaman tazeliğini yitirir?(..) Ne zaman ortalıkta o akımın ustaları çoğalırsa, yahut türerse, ortaya bir akımın ustası çıkarsa, o akımda yapılabilecek her şey yapılmış demektir. Bundan sonra yapılacaklar hep biörnek şeyler olacaktır (26).

Bir şiir akımının tanınması, öbürlerinden ayrılması ancak o akımın ozanlarını tek tek incelemekle, tanımakla mümkün olur (71).

Sanatçı: Çoğu sanatçılar, yaşamlarını bir anlama bağlayacak, hangi huzurla yaşamlarını mümkün kılacak bir değere yönelirler. Hangi ad, hangi anlayış altında olursa olsun, sanatçıların çoktan beri yitirilmiş gayesi budur; sanıyorum. Sanatçı özünde kişioğlunu da kurtaracak değerlere varmak. İlkin arar bu değerleri sanatçı, sonra bulur, sağlamlaştırmaya, hatta savunmaya koyulur onları (58). Bkz. Kurtarıcı Sanat.

Sanatçı ne olursa olsun, uğraşmakta olduğu sanat kolunun isterlerine uymak, gereklerini yerine getirmek zorundadır (64).

Sanatçı-Okuyucu: Okuyucu için sanat, yapıt demektir. O, sanattan tadını, yapıtı okurken alır. Halbuki sanatçı için sanat, yapıttan öncedir, yaratmanın, yapmanın kendisidir. Okuyucu okurken gönenirse, sanatçı yaratırken gönenir. Okuyucunun amacı yapıttır, sanatçının yaratma. Artık kendi işi, bilen, hatta yapacaklarını bir türlü içgüdü ile rahatlıkla, kolaylıkla yapanın yaptığı yaratma değildir, çoğaltmadır. Alışkanlıktır. Bundan sonra sanatın gereği kalmamıştır. Sanatçı için kalmamıştır. Okuyucunun durumu pek değişmez (27). Bkz. Ustalık.

Seviye: Bkz. Eleştiriye Değer Olmak.

Sıkıntı: Ben hep sıkıntılıyım. Yani bir adamın canı sıkılır, o benim. Çünkü bana en yaraşan durumdur sıkıntılı olmak (420). Ne söylenmişse ve söylenmemişse, ne yapılmışsa ve ne yapılmamışsa, ne düzeltilmişse ve ne düzeltilmemişse ondan sıkılan biri. Belki, söylenmemişin, yapılmamışın ve düzeltilmemişin telaşı içinde biraz. O kadar. Ve sıkıntılı. Ve sıkıntılı (420). Bkz. Turgut Uyar.

Yani sıkıntının bir gün kendi çözümünü aramakta, rahatlıktan daha etkin bir duygu olduğunu anlatmak istemiştim. Doğrusunu isterseniz 10 yıl önce sıkıldığımı yazmıştım. 30 yıl önce de sıkıntılıydım. 50 yaşımda umutsuzum (515). Bkz. Umutsuzluk.

Somut Şiir: Bkz. Soyut.

Somutlamak: Şiirin yaşama ile olan bağının yitirilmemesi, ortada, boşta kalmaması düşünüldüğünde ilk akla gelen ihtar: “Somutlayınız” (97). Bkz. Soyut.

Soyut: Bilindiği gibi bugünkü şiirimizde “soyut”un (soyutlamanın değil) karşılığı “somut” (somutlama değil) değildir. Günümüzdeki “somut şiir”in karşılığı ise, -bana göre çok yanlış bir tanımlama-”gerçekçi şiir”dir; öyle kullanılmaktadır. Bu yanlış karşılaştırma, şiirsel kavramların tartışılmasından değil, bir şiir politikasına öncelik tanınmasından doğmuştur. Yoksa şiir, tepeden tırnağa bir souyutlama işlemidir: çünkü soyutlama, bir tümevarım, en azından bir genelleme, bir durumun, bir olayın, bir geleneğin en belirgin özelliğini, o ülke insanının anlayabileceği bir kedsinlikle belirleme demektir. Tek tek her insanda varolanı, en beşeri yanlarıyla ortaklaşa kılmaktır (497).

Sözcük: Bugün yazılan şiirde hiçbir çağdaş sözcük yok. Şiir dilimiz 1930'ların anıştırmalarında kalmış, imge dağarcığı zenginleşmemiş, gene denize bakıp içleniliyor (512).

Şiiri yaşar kılacak sözcüğü bulmaktır benim derdim (530).

Şair/Ozan: Söylemek istediğini bilmeyen şiir yazmamalı (32). Bkz.Bilge.

Şiire herkesin bulunduğu istasyondan binildiği saptaması çok doğru. Geleneği sürdüren pek yok şimdilerde (553).

Ozan güç deneylerden, iç yahut dış serüvenlerden, iyi kötü bir eğitimden geçer gelir de ozan olur (36).

Şair, şiir yazmak için vesile aramamalı diyorum (550).

Evet şiir her çağda yenilenir. Ama şiiri, toplumdan, toplumsal değişmelerden önce bir ozan yeniler. Şunu demek istiyorum. Belki başka hiçbir sanat ürünü şiir kadar sanatçısına, sanatçının kişiliğine bağlı değildir. Yani bir bakıma şiirin tanımı ozanın tanımıdır denebilir (87).

İyi bir ozanı yermenin, övmekten daha çok kızdıracağını düşünüyorum (61).

Bir ozanın artık değişmez ölçülere vardığını, kendi yaptıklarına inandığı nerden belli olur diyeceksiniz. Şaşmamasından, değişmemesinden, sanatını, ozanlar için şiirini br oyun haline getirmesinden (62).

Şiirlerinde, yanılma payı ayırmayan, yanılabilme yürekliliğini gösteremeyen ozan, tellim ortada kalacaktır, öyle sanıyorum (80).

Dört başı dikili, kusursuz şiirler yazanlardan yana değilim. Yanılmayan ozanı iyi ozan bellemiyorum. Bir şiiri herzeden, saçmadan, düttürülükten ayıran fark son direncine kadar gerilemeli, zorlanmalı, kıl kadar olmalı bu fark. Emek verilmiş, özden bir saçma yazanı, o tekdüze mırıltıları yazandan daha çok ozan sayarım (82).

Güçlü bir şair, bize Orhan Veli şiirinin bile eskimediğini kabul ettirebilir bir gün (441).

Şairanelik: Şiirde şairane'ye hep karşı oldum (529).

Şairanelik mutlaka kendiliğinden geliyor. Orhan Veli'nin yerdiği şairanelik, Hececilerin şairaneliği idi. Oysa o da 'küçük adam'ı vermeye başlarken, şairaneye düştü. Galiba bütün mesele şairaneliği çağdaş tutabilmek (509). Bkz.Hececiler; Küçük Adam.

Şiir: Şiirin inanılır, hiç değilse katlanılır bir tanımının yapılamaması, ele avuca gelmezliği, güçlüğünü ispatlaması bakımından ozanların da hoşuna gider. Tanımı bile yapılamayan bu güç işle uğraşmak, kimi zaman üstesinden gelmek, çok derinde; çok gizli bir öğünme sebebi olabilir onlar için. Oysa bu tanımın yapılamaması şiirin güölüğünden çok, bir tanımı yapılamayacak kadar kişisel, değişken, yerinde durmaz olduğunu gösterir ancak (86).

Şiir kendini yazdıran bir şeydir. Yazılırken temelindeki imgeleri ya da kavramları alıp başka yerlere götüren şey… Bu bakımdan şiir yazmada bir yöntemden bahsedilemez -en azından yazar için (510).

Şiirin de -hikaye ve romanda olduğu gibi- bir duygulanma, bir aşırı duyarlık, bir esinti meselesi değil, önce, en önce bir bilgi, güç edinilir bir yetenek, bir zanaat işi olduğu anlaşılmalıdır (66).

Şiir etkilenme alanı değildir, tam tersine alınan etkilere bir tepkidir (552).

Şiirin rahatlaması beni rahatsız ediyor (565).

İyi şiir çoktandır, sekiz-on kişi arasında mektuplaşılır gibi yazılıp okunmaya başladı (85).

Şiirin kendi çemberi içinde, kendi imkanları içinde bunalması, bire türlü kurtuluşa varmayan bir buhranın belirtileridir (88). Bkz. Orhan Veli.

Sağlam şiirde, bir kelimeyi değil değiştirmek, yerinden bile oynatamazsınız (126).

Sanat kolları içinde belki de en çok şiirdir kendi kendisi olmasını isteyen sanatçısından (126).

Şiir, yeniliklere değil, kişiliklere bağlıdır daha çok (440).

Şiir gitgide sadece, onu uğraş edinenlerin anlayacağı, seveceği haşe geliyor (444).

Şiir bir kişilik işidir (567).

Çağdaş yapısı gereği, şiir tek tek olaylarla yetinmek değil, bir bozukluğu değil, bir bozukluğu temelden kavrayıp bunu yeni ve özgün bir duyarlık içinde ortaya koymak zorundadır (495).

Şiir-Dil: Şiiri anlama, öyküye, konuya bağlı olmaktan kurtarığ, dilin, özel bir dil ve mısra yapısının eline gücüne bırakmak, ozanlarımızın şimdiki çabası. Böylece şiirn öbür imkanları da kendiliğinden günyüzüne çıkıyor (89). Bkz. Şiir; Şair/Ozan.

Duyarlık yenilenmedikçe dilin, şiir dilinin yenilenmesi söz konusu olamaz (531).

Şiir Çıkmazdadır: Ben şiirin çıkmazda olduğunu söylediğimde, çıkmazın, insanı bir çıkar yol bulmaya zorlayan en önemli durum olduğunu anlatmak istemiştim. Söylediğinizin (söyleşiyi yapan Enver Ercan'a hitaben-Sekoya) tersine, umutsuzluğun kişiyi umudu yakalamaya, bulmaya zorlayan bir duygu olduğuna inanıyorum. Şiirin rahatlaması beni rahatsız ediyor (565). Bkz. Umutsuzluk; Sıkıntı.

Şiir-Yaşam: Bzk. Somutlamak; Teknoloji.

Şiir Tekniği: Bkz. Şiirin Gelişmesi.

Şiir Yazamama Halleri: Sevilmediğimi sandığım ya da sebepsiz olarak bu duyguya kapıldığım zaman, bir. Kendimi herhangi bir sebeple kesik bulduğum zaman, iki. Şiirin “ciddiyetine” inanılmadığını sandığım zaman , üç. En doğrusu, iyi şiir yazamayacağımı fark ettiğim zaman, dört (515).

Şiir Yazma Yöntemi: Şiir kendini yazdıran bir şeydir. Yazılırken temelindeki imgeleri ya da kavramları alıp başka yerlere götüren şey… Bu bakımdan şiir yazmada bir yöntemden bahsedilemez -en azından yazar için (510).

Şiir Yamak: Şiir yazmak bir kriz gibi bir şeydir bende (541).

Şiir ve Düşünce: “Şiir ve Düşünce” kavramını anlamıyorum. Örneğin; “şiir ve duyarlılık”, “şiir ve toplum”, “şiir ve zaman”, “şiir ve ruhbilim” vb. Gibi üretilebilecek soruları da… Bir şiir, kendi içinde, kendi yapısı içinde bir bütündür, bir birim'dir. Düşüncesini de, duygusunu da, bütün öbür ilişkilerini de içinde taşır, taşımalıdır (536).

Şiirden Etkili Olan: Araçların bunca geliştiği bir danyada, şiirden çok daha etkili o kadar çok şey var ki (501).

Bir ülkede bir bombanın patlaması, Yevtuşenko'nun bir şiirinden çok daha fazla etkiliyor insanı (506).

Şiiri Düşünmek: Haberleşme olanaklarının bunca geliştiği, propagandanın bunca etkili olduğu bir dünyada, şiiri, kendi hareket alanı içinde düşünmek gerçeğe daha uygun olsa gerek (498).

Şiirde hareketlilik birtakım kişilerin belirmesine bağlıdır. Eski değerleri sarsan ya da yeni değerler getiren birisi gelir, ilk hareket belirir. Kişiliğin, tavrın olmadığı yerde durgunluk vardır. Diyelim ki 20 tane şiir var, hiçbirinde bir şeyi yerinden oynatacak, değer konusunda şüpheye düşürecek şiir yok. Böyle bir ortamda şiir üzerine düşünme imkanı kalmıyor. Düündüğümüz zaman gene eskiyi düşünüyoruz (511).

Şiiri Oyun Haline Getirmek: Bkz. Şair/Ozan.

Şiiri Tercih Nedeni: İnsan dünyayla karşı karşıya geldiğinde (bu karşı karşıyalık düşmanca değil, tam karşı karşıyalık) eğer onda, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi gereken birtakım durumların, ilişkilerin, farkına, bilincine varılırsa, eylem olarak bir yol seçer. Kimi politikayı, sanatı, kimi bilimi (516).

Şiirin Biyografisi: Şiirin biyografisi, bi akımın değil, ozanların biyografisidir (519).

Şiirin Gelişmesi: Şiirin gelişmesi, şiir tekniğinin gelişmesi değildir. Değişen koşullarla insanın değişmesidir. İnsan hayatını, hatta bu hayatı düzenleyen, kuralları yöneten gücün teknoloji olduğuna inanıyorum bu günlerde. Şiir, bir takım biçim değişiklikleri gösterse de Homeros'tan bu yana aynı teknikle yazılıyor. Pek değişmeyen bir zenaattır (535).

Şiirin İmkanları: Şiiri anlama, öyküye, konuya bağlı kalmaktan kurtarıp, dilin, özel bir dil ve mısra yapısının eline gücüne bırakmak, ozanlarımızın şimdiki çabası. Böylece şiirin öbür imkanları da kendiliğinden günyüzüne çıkıyor (89). Bkz. Şiirimiz Özellikleri.

Şiirin Kaynakları: Şiirin kaynaklarının kuruyacağını hiçbir zaman düşünmedim. Olsa olsa bir doygunluk olabilir ya da şimdiye kadar yazdıklarıyla yetinmek gibi saçma bir duygu olabilir. Biraz da tembelliği katabilirsin (539).

Şiirin yararlanamayacağı bir alan düşünemiyorum (563).

Şiirimizin Özellikleri: Yeni şiirimizin özelliklerini anlatırken, bilhassa dedim, her şeyden evvel, memleketin ve Anadolu'nun şiiri olmak yolunda ve kaygısındadır (18). Bzk.Şiirin İmkanları

Tasarı: Türkiye'de kimse tasarıyla çalışmıyor; okurlar da tasarılara pek inanmıyor galiba (499).

Teknoloji: Azgın teknolojiyi görmezden gelmek, şiirin soyluluğuna uygundur, bir çeşit saygıdır onun yapısına, varlığına. Ama bana kalırsa yaşarlığına, geçerliliğine umar değildir (531).

Terme'den Ankara'ya Gelmek: Demokrat Parti'nin yarattığı para patlamasına değinmek gerek. Para patlamasının getirdiği değerler değişmesine, sarsılmasına. Ben kendi adıma, bir subay olarak Terme'den Ankara'ya geldiğimde büyük bir sarsıntı geçirdim. Öbür arkadaşlar da aynı sarsıntıyı yaşamış olmalılar ki şiir değişti ve değiştiği ortama yerleşti (556).

Turgut Uyar: 1926 yılı Ağustos'unda İstanbul'da doğmuşum. Hayatım düpedüz ve kurudur. Alaka çekecek bir macera olmamasından, herkesinkinden ayrı bir hususiyet taşımamasından ayrıca haz duyarım (419).

Ben, kutsal bir bahaneyim, belki de bir sığınağım kendime (420). Bkz. Sıkıntı.

Türk Kültürü: Halkımız, hatta çoğu aydınlarımız en az kültürümüzü kendilerine tanıtmak istediğmiz yabancı dostlar kadar Türk kültürüne yabancıdır (73-74).

Türkiyem: Bkz. İlk İki Kitap.

Umutsuzluk: Niçin umutlu olayım! Çünkü umutsuzluğun, insanı umuttan daha güçlü, bir iten, bir şeyler yapmaya zorlayan bir duygu olduğuna inanıyorum. En azından kendi adıma demedim, bildim (536). Bkz. Sıkıntı.

Us: Bkz. İkinci Yeni.

Ustalık: Sanatçıyı yitiren ustalıktır. Usta olmaktan korkunuz diyorum (28).

Yabancılık: Bkz.Türk Kültürü.

Yahya Kemal: Ömrünün sonuna kadar, hiç değilse davranışı ile, başka sanat kollarına, başka yazı mesleklerine yüz vermemesi ile ozan kalmış olanlar hak ettikleri ilgiyi ve saygıyı buluyor. Yahya Kemal ilkin burdan büyüktür (65). Bkz. Büyük Şiir; Politika.

İşte Batı'da, resimde bir Bernard Buffet, bizde de bir Yahya Kemal; hemen hemen bir yüzyıl sonra Divan şiirinin dirilten adam (441).

Yalınlık: Bkz. İmge.

Yanılma Payı: Bkz. Şair/Ozan.

Yapıt: Bkz. Yaratma.

Yaratma: Okuyucu için sanat, yapıt demektir. O, sanattan tadını, yapıtı okurken alır. Halbuki sanatçı için sanat, yapıttan öncedir, yaratmanın, yapmanın kendisidir. Okuyucu okurken gönenirse, sanatçı yaratırken gönenir. Okuyucunun amacı yapıttır, sanatçının yaratma. Artık kendi işi, bilen, hatta yapacaklarını bir türlü içgüdü ile rahatlıkla, kolaylıkla yapanın yaptığı yaratma değildir, çoğaltmadır. Alışkanlıktır. Bundan sonra sanatın gereği kalmamıştır. Sanatçı için kalmamıştır. Okuyucunun durumu pek değişmez (27).

Yazmaya İten Nedenler: Kendi adıma beni yazdığım şiiri yazmaya iten neden, çevremin değiştiğini görmemdi (512).

Yeni / Yenilik: İyi olmanın, gerçek olmanın mutlaka yeni olmakla bir ilişkisi olmadığını, olamayacağını düşünürüm hep (72).

Yenisini eskisinden daha etkili kılan da, yeninin gelmesini gerektiren nedenler değil, sonra gelenin gelişmesine yön veren öğelerin tazeliği, bir bakıma gününe uygunluğudur galiba (438). Bkz. İkinci Yeni.

Şiir, yeniliklere değil, kişiliklere bağlıdır daha çok (440).

Çağdaş yapısı gereği, şiir tek tek olaylarla yetinmek değil, bir bozukluğu değil, bir bozukluğu temelden kavrayıp bunu yeni ve özgün bir duyarlık içinde ortaya koymak zorundadır (495). Bkz. Şiir. Bkz. Değişim.

Yeni Şiirimizin Özellikleri: Bkz. Şiirimizin Özellikleri.

Yöntem: Bkz. Şiir Yazma Yöntemi.

—

(*) Bu sözlükçe Turgut Uyar'ın Korkulu Ustalık (YKY, 1. baskı, İstanbul, Mart 2009) adlı kitabından alıntılanarak hazırlanmıştır. Alıntı sonlarında, parantez içinde yer alan rakamlar kitabın sayfa numarasını göstermektedir.

adrese teslim şiir almak için hiç değilse bir öneri bulunur

çok başına bir yerde nasıl olsa

bunun için iyi şeydir internet amin diyelim

herkesin şair olduğunu gözümüze soktu hiç değilse

daha söylesin poetik hayvan post yerinden

önce ekonomikti

bir ara

otomatik

hala öyle

bir şeyi değil herşeyi ama kırpıp söksün istiyor içten tepkimeli canavar

banka kuyruklarını da unutmasın polis devleti nedir aldırmasın

aldıracağı şeyler bulsun hiç değilse

tv showlarına bir baksın kadın neden ağlamaklıdır

gözü _varsa baksın hali peşinamına

abdülhakhamid efendiyi unutmasın

hiç değilse ömer bedreddin yani bir bedreddin bulsun kendine

solumuz da kalkınsın kalkınmak için muhalefet ehvenişerdir desin

kürtleri sevdiğini türk ise her gün tekrar etsin

sakıncası ne anlamadığını

bir sevgili bulsun kendine her gece sevişsin

abdestsiz gezsin ne çıkar günahı boynuna ama merhamet etsin

“Allah’ın izniyle, Türk şiiri yenilmez” desin gazeteden önce

klark gable ayhan ışın _{ışıkcemmaati}

şey ışıkçılar yani işini iyi yapsın

kürt mesela ne istediğini haddini yani, haddini demek istedim mümkünse bilsin

devlet mi istiyor şiir mi kan mı

türk’te bunlardan şanlı ve yüce -çok ayıp ama- var

80 kuşağı hadden anlar danışsın yüksünmesin

tarih çarşaf ıslatsın çünkü şiir iyi şeydir, chp kurultayları iyinin iyisi

adrese teslim demokratik açılım kredi borç taksitleri

hükümet diyanetişleri milli şeyler yani farklılıklarımız

farklılıklarımız zenginliğimizdir desin ne çıkar

ahmet’in türk’ü beyaz değil ama devlet’in bahçesisinde

ihbar etsin sigara içeni

muhbiriğe övgüler dizsin

lüzumlu telefon numaraları

kare bulmacalar

magazin

spor

hadise’yi naklen isteyenler çıkabilir rica ederim

karabaş tecvidi laiklik dersi

hiç değilse devlet ivedi evet ivedi

asker sigarası ceset torbası yani şiir versin

yetmiş iki milyon ve hilmi yavuz ossaat yurttaş-şair oluruz

rahatta hazırol’da adi adım ^{marşta oluruz oluruz oluruz}

yandaş medyaya inat

                                           “Şiirde her kuşak kendi klişesini yaratır” (U.Ö)
                                                                                                                               

‘80 Kuşağı: İkinci Yeni’nin dile ilişkin “hassasiyet”i ve “gelişkin ilgi”si; dilin bir araçtan çok, amaç olarak ele alınması; özellikle 80’li yıllarda yazılan şiirin ana gövdesi tarafından tamamen yerle bir edilmeye çalışıldı. Türk şiirinin bu dönemde hada çok yaşanan tarihi olaylara bşr yanıt olması, mutlaka öyle söyleyeceksek bir isyan olması beklenirken bunun yerine Türk şiirinde “plastik duyarlılık”ların öne çıktığı bir dönem görüldü (57). Bkz. Haydar Ergülen.

’90 Kuşağı: “Doksan Kuşağı” içerisinde sayılabilecek Ali Hikmet Eren’in, Hakan Arslanbenzer’in, Selim Temo’nun, Devrim Dirlikyapan’ın, Kuvvet Yurdakul’un, Didem Madak’ın, Tuna Kiremitçi’nin, Zafer Ekin Karabay’ın, Murat Menteş’in, Can Bahadır Yüce’nin, Tarkan Çeper’in, İdris Özyol’un, Alper Çeker’in ve Ayhan Kurt’un kuşağının içinde neler yaptıkları, antolojiye neler kattıkları, şimdilerde şiirleriyle nerede durdukları soru konusu olarak önümüzde durmaktadır (52).

2000’ler Kuşağı: “2000 Kuşağı”nda dikkati çeken bir olguyu ortaya koymak istiyorum. “2000 Kuşağı”nda dikkati çeken özelliklerden biri “kadın şair/şair kadın” sayısının artmasıdır (38). Bkz. Kadın Şair/Şair Kadın.

Ada Dergisi: Trabzon bandıralı olarak yola çıkan Ada dergisi tam anlamıyla toplama bir dergi kimliği göstererek genç, yaşlı, şair, şiir yazıcısı kimi bulursa derginin içine tıkıştırdı. İlk sayısında bir edebiyat öğretmeni olan editör, eski lise öğrencilerinin kötü yazılarını bile dergiye sokarken ikinci sayıda çıkardığı derginin kalınlığı ile takdir toplayacağını sandı. Tam tersine derginin ilkesiz ve poetikasız davranışları ile eleştirilmeliydi. Ada’nın bu hale gelmesinde ilkesiz davrana şair ve yazarlarının da payı vardı. Ada dergisinde Alphan Akgül, Ercan Yılmaz gibi gençliği şüpheli isimler vardı (34). Bkz. Ercan Yılmaz; Mor Taka Dergisi.

Adam Sanat Dergisi: Adam Sanat dergisi, kapanmadan önce Selahattin Yolgiden ve Onur Caymaz gibi yaş bakımından genç; ancak nitelik olarak hiç de genç olmayan isimlerin yanı sıra Efe Murad – Cem Kurtuluş ikilisine de yer vermiştir (31).

Küçük İskender’den sonra ilk ürünlerini Adam Sanat (Temmuz 2005’te kapandı) dergisinde yayımlayan genç şairlerden özellikle bu ikili (Efe Murad, Cem Kurtuluş-sekoya), dergiden ayrık yapıları ile de dergiye farklı bir renk katmışlardır. Bu isimlere bir de Efe Murad’ın müstear adı olan Genco Devrim eklenebilir (29). Bkz. Cem Kurtuluş; Efe Murad, Genco Devrim.

Abdülkadir Budak: Bkz. Can Bahadır Yüce.

Agora Dergisi: İzmir’de çıkan –şu an kapanmış olan- Agora dergisi gençlerle pek işi olmadığını açıkça belli etmiştir (32).

Ahmet Güntan: Bkz. Parçalı Ham Manifesto.

Ahmet Oktay: Bkz. Hilmi Yavuz; Yol Açıcılık.

Aidiyet Pompalanması: Her dakika “aidiyet” pompalanıyordu. Sıradanlaştırma politikalarının, farkları törpülemenin yanı sıra öznelerin “söz” ile ilişkisi kesinlikli bir yapıya bürünüyordu. Tam bir tümce kurmaktan aciz hale geliyor, devrik tümcelerle konuşmayı tercih ediyorlar ve “falan oldum” diyorlardı. “Aidiyet”in pompalanması aslında ayrışma çalışmasındaki özneleri bir araya getirip sınıflandırmanın, kolayca bir araya getirip çağırmanın yoluydu (19). Bkz. Dilin Melezleşmesi; Gençlerin Kendi Çevrelerine Hapis Olması; Dildeki Özne Kaybı.

Akatalpa Dergisi: Akatalpa’da iyi şirlere rastlamak olanaklı; ancak “genç”e rastlamak olanaksız gibiydi. Oldukça önemli ve mutlaka okunması gereken yazılar yazan Ramis Dara’nın genç şairlere dergide fazlaca yer vermemesi dikkat çekiyor. Elbette günümüz şairlerinin diline yeterli özeni göstermediğinin altını sürekli çizen Dara’nın hedefindekiler gençler de olabilir (35-36).

Akım: Akımların olmayışı Türk şiirinde bir hareketlilik olmadığı, şiirin tıkandığı anlamına gelmez. Akımlar ve tarihsel adlandırmalar, yalnızca bir grubu kolayca çağırmanın yoludur (45). Bkz. Yeni Bütüncü Şiir Deneyişi; Dönemselleştirme.

Akropol Dergisi: Akropol dergisini de “genç”ten uzak dergiler kategorisine yerleştirmemiz gerekiyor (34).

Alaz Dergisi: Alaz ise son kullanım tarihi geçmiş olan şiirsel atılım denemelerinden medet umarak özgün bir düşünsel bagaja sahip olmadığını gösterdi. “Kendilerine ait bir dert”leri olmadığını açık bir biçimde sergilediler (37).

Ali Özgür Özkarcı: Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülünü kazandığında lirik bir şiir yazıyordu. Son dönemde yazdığı şiirleri bu düzlemden oldukça uzak. Şiirinde özellikle tarihsel göndermelere, kişiselleşmiş soyutluklara rastlanabiliyor (…) Kurmaya çalıştığı şiiri için, deneysel araştırmalara yaslanan, başka bir söyleyiş biçimi kurmaya çalışan yeni bir toplumcu gerçekçilik diyebiliriz (119). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Alperen Yeşil: Alperen Yeşil’in Erdişi kitabında şiire rastlamak çok zordur (30). Bkz. Serkan Engin; Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri.

Alphan Akgül: Bkz. Hilmi Yavuz’un Veliahtları; Ada Dergisi.

Ana Dili Dergisi: Ana Dili dergisi eğitim dergisi kimliğini edebiyat dergisi kimliğine çevirirken gençlere ilgi duydu; ancak bu, sadece yüzeysel bir boyutta kaldı (34).

Arkadaş Z. Özger Ödülü: Arkadaş Z. Özger ödülü son yıllarda Mehmet Atilla, Murat Batmankaya, Ertuğrul Deveci, Nesrin Kültür Kiraz gibi gençlikten ve şiirden uzak pek çok isme verilmiş ve saygınlığını kısmen yitirmiştir (39). Bkz. Ödül Kurumu.

Asistçi: Bkz. Hilmi Yavuz’un Veliahtları.

Atlılar Dergisi: Atlılar dergisi, yaş ortalaması en genç dergilerden birisi olmasının avantajını iyi kullanmıştır. Hakan Aslanbenzer’in sürekli olarak kendini öne çıkarma talebi olmasa Atlılar’ın yayımladığı gençlere daha kolay bir biçimde dikkat çekilebilirdi. (..) Yayımladıkları pek çok şiirin ortalaması yıllardır çıkan dergilere göre çok daha iyidir. Özellikle “Şairim: Esma Toksoy” yazısı bunun iyi bir örneğidir (33). Bkz. Fayrap Dergisi.

Avangardizm: Bkz. Zinhar Dergisi.

Ayberk Erkay: Bkz. Edebiyat ve Eleştiri Dergisi.

Aziz Kemal Hızaroğlu: Bkz. Ücra Dergisi.

Babayla Yatağa Girmek: Bkz. Ödül Kurumu.

Bağlam: Bkz. Deneysel Şiir.

Baki Asiltürk: Bkz. Baki Ayhan T.

Baki Ayhan T.: Baki Ayhan T.’nin dergilerde şiir hareketlerini değerlendirirken kendini de değerlendirmesi oldukça ilginçtir. Çünkü John Lucke’un da dediği gibi “Her şeyi gören göz bir kendini görmez.” Üstelik aynı şairin dergilerde sukut suikastına kurban gittiğini iddia etmesi de daha da şaşırtıcı. Baki Ayhan T. Şiirinin geleneğe eklemlenmek üzere kurduğu için kimi şiirlerinde eskitme deneyimine girse de (..) bu deneyimler metinlerarası göndermeler ve çatışmalar düzeyinde kalmıştır. Bkz. Fırtınaya Hazırlık; Soylu Yenilikçi Şiir.

Baranesmer: Bkz. Barış Özgür; Ücra Dergisi.

Barış Özgür: Bkz. Ücra Dergisi.

B(aşk)a Dergisi: B(aşk)a dergisi (11. sayısı itibarıyla kapandı.) gençlere yer vermiştir; ancakl yayımlanan şiirlerin büyük bir çoğunluğunun düzeyi oldukça kötüdür (36).

Bayrağı Devralmak: Bkz. HilmiYavuz’un Veliahtları.

Ben Google Değilim: Bkz. Mehmet Öztek.

Biçim Tutsaklığı: Bkz. Soylu Yenilikçi Şiir.

Bir Araya Gelmeme Talebi: Bkz. Bireyselleşme.

Bireysellik: Çağımız “genç şiir”inin neliğini ortaya koymaya çalışırken (..) belli bir yaş grubundan söz ediyoruz; ancak bu kuşağın -80 şiiri ile başlayan bir çaba olarak- özellikle bir araya gelmeme talebi dikkate alınmalıdır ve buna göre değerlendirilmelidirler (..). Çağımız şiiri giderek bireyselleşmektedir (45). Bkz. ’80 Kuşağı; 2000’ler Kuşağı.

Bu eğilimin altında şairin kendini öne çıkarmak ya da “kuşak” kavramı altında ezilerek şiirinin bireysel özelliklerinin silinip gitmesini istememek yatıyor olabilir. Bu bireyselleşme ise şiirimizde akımların görülmeyişi ile eşzamanlı olarak ortaya çıkan “şiir tıkandı” türünden fetvaların sonucu değil nedeni gibi görünmektedir (45-46).

Biri Bizi Gözetliyor (BBG): Bkz. Gençlerin Kendi Çevrelerine Hapis Olması.

Bloglar: Bkz. Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları; Mikro İktidarlar.

Budala Dergisi: Budala dergisi yaptığı (kimisi sınavı andıran) soruşturma ve söyleşilerle genç şairin nabzını tutmaya çalıştı (36).

Buluşa Dayandırılan Şiir: Türk şiirinde özellikle son döneminde ortaya çıkan önemli bir sorun, şairlerin büyük çoğunluğunun şiirlerini yalnızca buluşa dayandırması. Şiirin içindeki tek bir imge, buluş ya da öğeye güvenme, şiirimiz adına önemli bir tehlikeye işaret ediyor. Şiirde bütünlük kurmanın önemi kaybolmuş gibi görünüyor (50).

Can Bahadır Yüce: Şiire çok erken yaşta başlayan, 18 yaşındayken (1999) Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü’nü kazanan ve Abdülkadir Budak’ın görünce “kravatını düzeltmeyi düşündüğü” Can Bahadır Yüce’nin özellikle son yıllardaki şiir verimindeki düşüşü bile Yavuz’un şiiri ile kendisini takip eden gençlerin önünü nasıl tıkadığının en açık örneklerinden biridir (21). Bkz. Hilmi Yavuz; Hilmi Yavuz’un Veliahtları.

Cem Kurtuluş: Cem Kurtuluş ise Efe Murad’a göre daha geride bir görünüm sergilemiş ve aslında çok başka bir alanın şairi olduğunu kimi şiirlerinde belli etmiştir. Kurtuluş’un lirik şiirleri madde şiirlerinden çok daha başarılıdır. Bkz. Madde Şiir Manifestosu, Gıcır Kağıt; Efe Murad; Adam Sanat Dergisi.

Cemal Süreya Ödülü: Cemal Süreya Ödülü’nün yeniden verilmeye başlamış olması nedeniyle elimizde henüz tartışacak yeterli veri yoktur (40). Bkz. Ödül Kurumu.

Çağdaş Türk Dili Dergisi: Çağdaş Türk Dili Dergisi genç isimleri barındırmayı bir kenara bırakalım, şiiri bile seçmekte zorlanmıştır (33).

Çağının Sorumluluğu: Çağının tanığı olmakla çağının sorumluluğu altına girmek arasındaki ayrımı gözden kaçırmamak gerekir (47).

Çağrı Tonu: Bkz. Parçalı Ham Manifesto.

Çarpıcı Deyişler: Bkz. Haydar Ergülen.

Çevresizleştirilmek: “Çevre”sizleştirilmiş, çağın iletişim olanaklarının “şiddet”ine maruz kalmış bu kuşağın dil ile ilişkisinin “travmatik” olduğu belirtilmelidir. Çünkü sözlü kültürün günümüzdeki imajlaşma eğilimi, algı biçimlerinin zorunlulukla değişmesini getiriyor (19).

Damar Dergisi: Damar dergisi ise ideolojik çizgisine uygun şiirleri, nitelikli şiirin önünde tuttuğu için “genç”liğin ve “öğretici olama”nın, kendileri için pek bir anlamı olmadığını ortaya koydu (35).

Deneysel Şiir: Kanımca “İkinci Yeni”den sonra Türk şiirinde ciddi bir hareketlenme olmayışının da etkisiyle hem “İkinci Yeni”den farklılaşarak ayrışmak ancak ondan aldığı değişmez çekirdeği de korumak isteyen deneysel şiir, söz konusu “majör iktidarlar”ın çekilişi ile açılan boşluğa oturmayı başardı. “İkinci Yeni”nin etkisini taşıyan hatta bağlama verdikleri önem açısından “İkinci Yeni” şairlerinin ilk ciddi mirasçısı sayılabilecek bu şairler söz konusu kopuşu yaratmayı deniyorlar. Hem bir çekirdeği koruyorlar hem de çekirdeğe karşıtlık taşımayan bir kopuşu yaratıyorlar (25-26). Bkz. Mikro İktidarlar.

Dergiler: (..) dergilerin çoğunun (90’ların başından beri yayınlanan_sekoya) şiir dergisi olmasına karşın şiirin kendi özel gündeminden uzak durmasıydı. Dergiler genellikle şairlerin kişisel ilgi alanları ile ilerliyor (41). Dergilerin büyük bir çoğunluğu şiirsel atılımları tartışmaktan, şiir üzerine düşünmekten uzak duruyor. Ancak bunun yanı sıra “şairin duruşu”, “şair kimliği”, “şiirin gücü” gibi klişe sözler çoktan ortalığı doldurmuş gibi (41).

Dil: Şairin evinin, tüm insanlık gibi, dil olduğu gerçeği özellikle “Milenyum Kuşağı”nda daha baskın biçimde ortaya çıkmaktadır. Bu kuşağın şiirlerinde “İkinci Yeni”den sonra dile “doğrudan” dönüş yapanların sayısı oldukça fazladır. “İkinci Yeni” sonrası şiirimizde dili yalnızca ifade aracı olarak gören şairlerin baskınlığı, bu kuşak ile erimeye başlamaktadır. Mehmet Öztek, Ömer Şişman, Serkan Işın gibi örnekler ele alındığında açıkça görülebilir ki dil, yeniden “doğrudan” bir malzeme olarak görülmektedir (49). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Özellikle düşüncenin, şiirin daima bir yaşantıdan yola çıkması (bir yaşantıyı kurmak ya da betimlemek açısından) oldukça uzunca bir süre şiiri, yalnızca yaşamın bir taklitçisi ya da yeniden üretim mekanizması konumuna sokmuştur. Oysaki şiirin yalnızca malzemesi olarak görülen “dil”in üzerine girmek de şiirin olanaklarından biridir (73).

Dildeki Özne Kaybı: Birilerinin birilerini gözetlediği programlarda bizi kimin, nasıl ve neden gözetlediğine dair hiçbir sorgulama yapılmazken bizler “içimizdeki röntgenci”yi açığa çıkarıyoruz. Bastırılmış olan, medya sayesinde serbest kalıyor. Elbette bu bir özgürleşmenin yanı sıra bir “korku”yu da beraberinde getiriyor. Bu çağın önemli bir klişesi olarak “biri bizi gözetliyor”, televizyondaki “eğlence”(!) programları için kullanılırken aynı zamanda hayatımızı ele geçiriyor. Reklâmlarda, gazete başlıklarında kullanılan bu klişe bizi korkuya sevk ediyor. Birileri bizi izliyor ama kim o “biri”leri? Birilerini kimseyle özdeşleştiremiyoruz; çünkü dildeki özneler belirsizleşmeye, kaybedilmeye başlandı. Bir reklam sloganı olan “ağzı olan konuşuyor” tümcesi, esir almıştı bizleri bir süre. Aslında bu tümce dildeki özne kaybına, belirsizleştirilmesine en uygun örneklerden biridir. Çünkü hepimizin ağzı var ve hepimiz konuşuyoruz ama ne diyoruz? Aslında “sus” deniliyordu alılmayıcılara (18-19). Bkz. Gençlerin Kendi Çevrelerine Hapis Olması.

Dili Bozmak: Bir şairin dili yeniden üretmeden dili bozma çabası, kendine ihanettir (18).

Dili Yeniden Üretmek: Bir şairin dili yeniden üretmeden dili bozma çabası, kendine ihanettir (18).

Dilin Melezleşmesi: Reklâmlarda duyulan “majo’lamak”, “skype’lemek” dili melezleştiriyor hatta ve hatta başka bir “şey”e dönüştürmeye başlıyordu. Teknolojinin deformasyonu, dönüşsüz bir biçimde her özneyi etkisi altına alıyordu (18).

Dize Dergisi: Dize dergisi gençleri kucaklamak isteyen tavrını ne yazık ki olumlu bir biçimde kullanamamıştır. Kendi kadrosunu yaratamamaktan şikayet eden derginin, genç çevresinin Soner Demirbaş, Gonca Özmen, Ertan Yılmaz, Özkan Satılmış, İlker İşgören ile kapalı kalması, aslında kadrosunu gayet açık bir biçimde ortaya koymuştur (32).

Dönemselleştirme: Şiir tarihimizde dönemselleştirmelerin genellikle onlu yıllar baz alınarak yapıldığını görüyoruz. Özellikler İkinci Yeni sonrası şiirde hemen hiçbir akıma rastlanmaması, tarihe bağlı bir dönemselleştirmeyi neredeyse zorunlu hale getirmiştir (45). Bkz. Akım.

Dünya yansa yine de İsmet Özel’ci olanlar: Bkz. İsmet Özel.

E Dergisi: E Dergisi (2004 yılı itibarıyla kapandı), genç şairleri “okur mektubu” gibi bir köşede yayımlamaya çalışmış; ancak dergi, genç şairleri hiçbir zaman ciddi bir konu olarak algılamamıştır (32).

Edebiyat ve Eleştiri Dergisi: Edebiyat ve Eleştiri dergisi, özellikle bir dönem Ömer Şişman’da ısrar etse de daha sonra giderek vasat şiirler yayımlamaya başlamıştır. Şişman’ın yanı sıra Ayberk Erkay’ın çalışmaları da dergide okunabiliyordu (31).

Efe Murad: Efe Murad özellikle Fani Atak kitabında sergilediği üzere somut şiire yaslanmıştır. Şair, bu kitabında somut şiir çizgisinde yürümeyi denemiş ancak biraz şiir çalışmış hemen herkesin yapabileceği denemeleri yapmıştır. Yer yer çok iyi şiirlere de imza atmıştır; ancak Efe Murad’ın asıl şiirleri olarak niteleyebileceğimiz şiirleri çok daha sonra yazılmıştır. Fani Atak’taki şiirleri deneysel şiirden de uzaktır. Şair kitabında şiir tarihimizde cılız bir alan olarak görülen somut şiir adına önemli şiirler yazmıştır. Her şeye karşın 17 yaşındaki bir gencin şiir deneyimini böyle bir yapı ile başlatması dikkat çekicidir (28-29).

Şiirlerinde çoğunlukla bütünlük bulmak ciddi bir sorun. Başı sonu olan şiirler henüz yazmayı başaramıyor ama ele aldığı nesneye farklı bakabilen bir algısı var (99)

“Poşet içinde globalleşme” ise en iyi şiirlerinden biri (99).

1987 doğumlu Efe Murad’ın sıklıkla şiirlerinde de görülen Arapça, Farsça ve özellikle Osmanlıca sözcükler kullanmaya çalışması, bu kadar genç bir şairin üstelik verili antolojiden kopmayı öneren bir şairin yazı ve şiirlerinde takma bıyık gibi durmaktadır (29-30). Bkz. Madde Şiir Manifestosu, Gıcır Kâğıt; Adam Sanat Dergisi; Milenyum Kuşağı.

Enis Akın: küçük İskender’in söylemindeki hırçın ses tonu ve Akın’ın yeni bir dil/ifade biçimi arayışı genç şairleri etkilemiştir. Küçük İskender’in şiirinde Edip Cansever, Ece Ayhan, Can Yücel’i eskitme çabası ve Enis Akın’ın şiirinde Turgut Uyar, Ece Ayhan ve İsmet Özel ile hesaplaşma çalışması gençleri etkilemiştir. Bu noktadan geriye doğru bakıldığında gençlerde İkinci Yeni ile ciddi bir hesaplaşmanın varlığı görülebilir (40-41).

Enis Batur: “Majör İktidarlar” arasında çöküşü en çok ses getiren isim ise Enis Batur’dur. Kültürel hegemonyanın en büyük temsilcilerinden olan Batur, Yapı Kredi Yayınları’ndaki görevine son verilmesiyle birlikte çok ciddi biçimde gücünü kaybetti. Zaten Enis Batur’un Türk şiirinde hiçbir zaman söylemsel anlamda bir gücü olmamıştı. Bunun nedeni ise Enis Akın’ın kavramsallaştırması ile Batur şiirindeki “savsızlık”tır. Batur hiçbir zaman yol açıcı, gençlerin ilgiyle okuduğu ya da her kitabının ardından büyük okunurluk oranına ulaşan şair olmadı (22). Bkz. Majör İktidarlar.

Batur’un işine son son verilmesinden hemen sonra Varlık dergisinde hakkında dosya yapılması Batur’un gücünün tamamen tükenmediğinin en açık kanıtıdır. Yine de Enis Batur’un YKY süreci içerisinde yaptığı çalışmaların yalnız Türk şiir dünyası açısından değil Türk kültür hayatı –özellikle toplu yapıtlar konusundaki hassasiyet, verdiği ilanlarla ayakta duran dergiler ve kurduğu ekibin titizliği- bakımından oldukça önemli olduğunu kabul etmek zorundayız (23).

Enver Ercan: “Majör iktidarlar” arasında konumunu korumayı başaran hatta korumak bir yana belki de genişletmeyi başaran tek kişi ise Enver Ercan’dır. Varlık ile elde ettiği gücü, Yasakmeyve ile genişleten Ercan, dergilerinde gözettiği denge politikası ve pek çok şiir ödülünde seçici kurul üyesi olması sayesinde “majör iktidarlar” arasında gücünü en iyi koruyan isim (23).

Ercan Yılmaz: Ercan Yılmaz “yaz odası” başlıklı şiirinde ”arz-endam eyliyor” diyebildi ya da genç şairlerden Özgür Balaban çekinmeden “herkesler”den söz edebildi. Bir şairin dili yeniden üretmeden dili bozma çabası, kendine ihanettir (18).Bkz. Hilmi Yavuz’un Veliahtları; Ada Dergisi.

Eren Safi: Hayata doğrudan müdahale etmeyi öneren bir şiiri var. Hatta bu bağlamda politik bir şiir yazdığını ya da şiirin politik ucunun çok güçlü olduğunu söylemeliyiz. (..) Şiirlerinin büyük çoğunluğu sese dayanıyor. Şiirinde sıkça şiir üzerine düşündüğünü gösteren öğelere yer veriyor. (131). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Ertan Yılmaz: Bkz. Dize Dergisi.

Erdişi: (Alperen Yeşil’in şiir kitabı). Bkz. Alperen Yeşil; Serkan Engin.

Eski Sözcükçülük (Archaism): Bkz. Efe Murad.

Eskitme Deneyimi/Çabası: Bkz. Baki Ayhan T.; küçük İskender.

Esma Toksoy: Bkz. Atlılar Dergisi.

Eylemin Kayboluşu: Tümcede ‘80’li yıllarda başlayan “eylem”in kayboluşu 2000’li yıllarda kendini “özne”nin kayboluşuna bıraktı. Dil giderek soyulup soğana çevrildi (20).

Fani Atak: Bkz. Efe Murad.

Fayrap Dergisi: Fayrap, Atlılar’ın oluşturduğu teorik zemini güçlü bir ele çeviriyor. Özellikle hazırlanan dosyalarda dar görüşlülükten biraz daha kaçınılsa, fayrap oldukça önemli bir şiir üssü haline gelecek (33). Bkz. Atlılar Dergisi.

Ferfecir Dergisi: Ferfecir, yerelin dışına taşmaya çalışmış ancak başarısız olmuştur. Genç olarak öne sürdüklerinin şiirle ilgisinin olmaması bunu kanıtlamaktadır (37).

Fırtınaya Hazırlık: (Baki Ayhan T.’nin şiir kitabı; sekoya). Değişimin olduğu ancak ilerlemeden söz edilemeyecek olan bir kitan olan Fırtınaya Hazırlık, bizi şairin sandığı kadar büyük bir fırtınaya hazırlamamıştır (28). Bkz. Baki Ayhan T.

Geleneğe Eklemlenmek: Bkz. Soylu Yenilikçi Şiir; Baki Ayhan T.

Gençlerin Kendi Çevrelerine Hapis Olması: Bu kuşağın toplumla olan ilişkilerini anlamak için bir girişimde daha bulunursak şunu görebiliriz: Gençlerin “kendi” çevresine hapis olmakla suçlanması, bu çağın en ilginç parametrelerinden biridir. Çünkü özel hayatın çökme noktasına geldiği bir çağda yaşıyoruz. Özel hayatın dokunulmazlığından dem vururken “ailece” oturup pop kültürün türettiği “15 dakikalık şöhret”lerin “çarpık” özel hayatlarını izliyoruz. İstesek de, istemesek de boşanan şarkıcıların, gizlice nişanlanan popçuların ilişkilerini seyre zorlanıyoruz. Birilerinin birilerini gözetlediği programlarda bizi kimin, nasıl ve neden gözetlediğine dair hiçbir sorgulama yapılmazken bizler “içimizdeki röntgenci”yi açığa çıkarıyoruz. Bastırılmış olan, medya sayesinde serbest kalıyor. Elbette bu bir özgürleşmenin yanı sıra bir “korku”yu da beraberinde getiriyor. Bu çağın önemli bir klişesi olarak “biri bizi gözetliyor”, televizyondaki “eğlence”(!) programları için kullanılırken aynı zamanda hayatımızı ele geçiriyor (18-19). Bkz. Dildeki Özne Kaybı.

“Çevre”sizleştirilmiş, çağın iletişim olanaklarının “şiddet”ine maruz kalmış bu kuşağın dil ile ilişkisinin “travmatik” olduğu belirtilmelidir. Çünkü sözlü kültürün günümüzdeki imajlaşma eğilimi, algı biçimlerinin zorunlulukla değişmesini getiriyor (19).

Genco Devrim: Bu isimlere bir de Efe Murad’ın müstear adı olan Genco Devrim eklenebilir. Devrim’in şiir düzlemi Efe Murad’dan ayrışmaktadır. Onun şiirleri “somut şiir”e yakın olarak nitelendirilebilir.

Gençleri Etkileyen Şairler: Özellikle İlhan Berk, Haydar Ergülen, küçük İskender, Enis Akın, İsmet Özel gibi yaşayan şariler ve İkinci Yeni deneyiminin, gençleri etkilediği açıktır (40). Bkz. İlhan Berk.

Gıcır Kağıt: İşin bir başka ilginç yanı da Efe Murad ve Cem Kurtuluş’un “gıcır kağıda” şiir yazmakla suçladıkları “Yenibütün şairleri” gibi “gıcır kağıt”lara şiir yazmalarıdır (28). Bkz. Madde Şiir Manifestosu.

Gonca Özmen: Bkz. Dize Dergisi.

Görsel İş Üretenler: Görsel iş üreten isimlerin yazdıklarına ve söyleşilerine bakıldığında görsel şiirden önce bir Türk şiiri yokmuş gibi davranmaları ciddi bir sorundur (59). Bkz. Görsel Şiir.

Görsel Şiir: “Görsel şiir”in ne türden bir gereksinimin karşılığı olduğunu araştırmak, günümüz şiirinin geçirdiği yapısal değişimi anlama açısından önemli bir adımdır. (..) “Görsel şiir”i, deneysel şiir çatısı altında ele almak gerektiğini daha önce vurgulamıştım (55). Bkz. Zinhar Dergisi; Görsel İş Üretenler.

Gündelik Olana Eğilme: Bkz. Parçalı Ham Manifesto.

Günümüz Şiiri: Günümüz şiirini etkileyen en önemli “ses”, “İkinci Yeni”nin sesidir; ancak bu “ses”, günümüzde aynen devam etmemektedir (41). Bkz. Dergiler.

Günümüzde şiir üzerinde öz-bilincin arttığı değil, şair üzerinde öz-bilincin yükseldiği söylenebilir (53). Bzk. Milenyum Kuşağı.

Hakan Aslanbenzer: Bkz. Atlılar Dergisi.

Hasan Bülent Kahraman: Yazmaya eleştiri ile başlayıp şimdilerde daha çok politika üzerine kalem oynatması, sanıyorum ki Kahraman’ı varlığı kabul edilen ama hep unutulan bir kör noktaya oturttu. Kahraman, Türk şiirinde yönlendirici, belirleyici bir güç olmadı; ancak şiir üzerine kaleme aldıkları takip edilen ve referans gösterilen bir isim oldu (24).

Haydar Ergülen: Ergülen ise gençler arasında ’80 kuşağından en çok okuna şairdir. Ergülen’in söylemindeki “çarpıcı deyişler”in genç şairi etkilemesi, genç şairin okura yaklaşma çabasının bir tezahürü gibi görünüyor (40).

Hece Dergisi: Hece, Merdiven gibi dergiler ise ideolojik duruşlarını bir kenara koymadan, şiiri ideolojik baskının ötesinde algılamıştır. Bu iki dergiden özellikle Hece’nin “1980’den Günümüze Şiirimizin Eğilimleri ve Sorunları I-II” (120 ve 122. sayılar) başlıklı dosyası, konuya tek boyutlu değil çok açılı bir bakış sunmayı denedi (32).

Hesaplaşma: Bkz. Enis Akın.

Heves Dergisi: Gençlerde ısrar eden dergi, aynı zamanda genç şiirin izleyicisi olmaya çalışmıştır. Bu bağlamda Heves, genç eleştiriye de yol açmaya çalışmıştır. Şiir tarihini yerinden oynatıp başka bir kulvara oturtmaya çalışan bu çaba, aslında oldukça ağır bir taşın altına elini sokmak demektir. Ayrıca Heves, Türk şiirinde yükselen şiir kamplaşmasının üslerinden birisi olma rolünü üstlenmiştir (36).

Hilmi Yavuz: “Majör iktidarlar” arasında kendi sonuna balıklama atlayan tek isim Hilmi Yavuz’dur. Her ne kadar Şiirim Gibi Yaşadım başlıklı nehir söyleşi kitabında Ahmet Oktay’ı yol açıcı olmamakla eleştirse de Yavuz’un yol açıcılığının da bir tıkanma politikası olduğu zamanla ortaya çıkmıştır (21).

“Majör İktidarlar” arasında en sessiz biçimde çöken Yavuz’un ürettiği şairlik nosyonu, kapitalist dünya düzeni içerisinde romantik bir özne olarak şair mitini dondurmanın dışında hiçbir biçimde gerçekliğe temas etmiyor. Her kitabında şiire ait bir sorunu çözümlemeyi denediği savlanan Hilmi Yavuz’un “saflaşma serüveni”nin her durağında bir halefinin önünü tıkadığı da zamanla ortaya çıkacaktır (21-22). Bkz. Şiirim Gibi Yaşadım; Romantik Bir Özne Olarak Şair; Hilmi Yavuz’un Veliahtları; Can Bahadır Yüce.

Yavuz’un geleneği sahiplenmesi bu yolda giden genç şairleri etkilemiştir (40).

Hilmi Yavuz’un Veliahtları: Hilmi Yavuz’un veliahtlığına oynayan genç şairler, arkaik bir dile özlem duyuyordu. Ercan Yılmaz “yaz odası” başlıklı şiirinde “arz-endam eyliyor” diyebildi ya da yine genç şairlerden Özgür Balaban çekinmeden “herkesler”den söz edebildi. Bir şairin dili yeniden üretmeden dili bozma çabası, kendine ihanettir (18).

Yavuz’un ardından gelen Ercan Yılmaz, Alphan Akgül, Can Bahadır Yüce ve V. B. Bayrıl gibi isimlerin yayımlama oranlarındaki düşüş, şiir adına rafineleşme çabasını değil bir tür şiirsel tıkanmayı göstermektedir. Bu şairler arasında en özgünü olan V. B. Bayrıl’ın bile şiirindeki Hilmi Yavuz etkisi, şairin şiirinin önünü tıkamıştır (21).

Yavuz’un 70. yaş kutlamaları ile ilgili olarak Can Bahadır Yüce, V. B. Bayrıl ve Yavuz’un aynı masada buluştuğu bir konuşmada Şiirim Gibi Yaşadım kitabındaki “asistçi”si Can Bahadır Yüce’nin hemen yanı başında Bayrıl’ın “bayrağı devraldığı”nı açıklaması Yavuz açısından “tarihin sonunu” ifade ediyordu (22). Bkz. Hilmi Yavuz; Can Bahadır Yüce; V. B. Bayrıl; Gençleri Etkileyen Şairler.

Homeros Şiir Ödülü: 2005’te şiir inceleme ödülü verip bir sonraki yıl da yalnızca tek bir onur ödülü verilmesi Homeros Şiir Ödülü’nün henüz karakterini bulamadığını gösterir (39). Bkz. Ödül Kurumu.

Hürriyet Gösteri Dergisi: Hürriyet Gösteri şiir konusundaki tutumunu sürdürdü. “Az ama öz” formülasyonlarının ne kadar isabetli olduğu halen tartışmaya açık (35).

İçimizdeki Röntgenci: Bkz. Gençlerin Kendi Çevrelerine Hapis Olması; Dildeki Özne Kaybı.

İkinci Yeni: Bkz. Günümüz Şiiri.

İktidar Talebi: Ne bir biçimde görülebiliyor ki “şiirin sona erdiği”ni, “edebiyatın gücünü ve değerini bilen son kuşak” olduğunu savlayanlar, açıkça edebiyatta ve özelde ise şiirde iktidar talep ediyorlar. Kendinden sonraki kuşaklarla böylesine güvensiz bir ilişki kuran edebiyatçıların çoğunun, “genç”leri okumadan “benzer şiirler yazılıyor” türünden “benzer”(!) tümceler kurması da kendilerini son/tek hakikat” ilan etmeleri ile paralel görünmektedir (46). Bkz. Bireyselleşme; Majör İktidarlar.

İle Dergisi: ;le dergisi ise gençleri, yalnızca açtığı köşede ağırladı (35).

İletişim Olanaklarının Şiddeti: “Çevre”sizleştirilmiş, çağın iletişim olanaklarının “şiddet”ine maruz kalmış bu kuşağın dil ile ilişkisinin “taravmatik” olduğu belirtilmelidir. Çünkü sözlü kültürün günümüzdeki imajlaşma eğilimi, algı biçimlerinin zorunlulukla değişmesini getiriyor (19).

İlhan Berk: Berk’in arayışları, Madrigaller ile yaptığı tek dizelik vurucu anlamlar, genç şairin peşinde olduğu anlatım biçimini etkilemiştir (40). Bkz. Gençleri Etkileyen Şairler.

İlker İşgören: Bzk. Dize Dergisi.

İmgeci Düzlem: Bkz. İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu; Serkan Engin.

İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu: Son dönemin en başarısız manifesto deneyimi ise Serkan Engin tarafından ortaya atılan İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu’dur. Beş madde ile sınırlandırılmış bu bildiri, ne yazık ki manifesto sınırında değerlendirilemez bile. Yine de genel olarak Poetik önerisine bakarsak burada varolan edebiyat dünyasına klasik bir bakışı, çok yeniymiş gibi sunmaya ve toplumcu şiiri imgeci düzlemde birleştirmeye çalışan bir şiir önerisi görebiliriz. Bu öneri, tek kişilik bir manifesto olması nedeniyle değil, altının doldurulmamış olması nedeniyle başarısız olmuştur (30).

İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu yalnızca Şiir Ülkesi, Bireylikler gibi dergilerde yansıma bulmuş ve şiirlerine yer verilmiştir (30). Bkz. Serkan Engin.

İmgeler Öykü Dergisi: Bkz. Kum Öykü Dergisi.

İmlasız Dergisi: İmlasız (ve sonrasındaki tek sayılık Post-İmlasız) dergisi, şiir dünyasına Volkan Şenkal ve Şakir Özüdoğru gibi iki ismi önermişti; ancak bu isimler de devamlılık sağlayamamıştır (32).

İsmet Özel: “Majör iktidarlar” arasında provakatif söyleme en çok başvuran isim ise İsmet Özel’dir. Özel’in erkini özel yapan ise görünür değil gizil bir iktidar biçimini benimsemesi olmuştur. Görünür olmamayı tercih etmemesi, onun pek çok açıdan daha az aşınmasını sağlar (23).

“Dünya yansa yine de İsmet Özel’ci olanlar” dışında ve İsmet Özel denen morfinin etkisine kapılmış sadık okurları dışında çok fazla okurunu kaybeden şairin, gizil bir iktidar olmayı tercih etmiş olması ve güçlü şiir yazması “İsmet Özel etkisi” denebilecek türden özel bir etkiyi sürdürmesini sağlıyor (23). Bkz. Majör İktidarlar; Gençleri Etkileyen Şairler.

İsviçre Hastanesi Ödülü: İsviçre Hastanesi Ödülü gençlere kucak açan tavrını, onların kitaplaşması yolunda da harcayarak olumlu bir imaj çizmiştir (39). Bkz. Ödül Kurumu.

Kadın Şair/Şair Kadın: “2000 Kuşağı”nda dikkati çeken bir olguyu ortaya koymak istiyorum. “2000 Kuşağı”nda dikkati çeken özelliklerden biri “kadın şair/şair kadın” sayısının artmasıdır. Bu sayının artışının sosyo-ekonomik ve tarihsel nedenleri başka bir eleştiri çalışmasının, edebiyat toplumbiliminin işidir; ancak bu artışın, şiire yansımasının olumlu olduğunu söylemek gereklidir. Öneli olanın cinsiyet değil şiirin niteliği olduğunu düşündüğümüzde kadın şairlerin, sosyal bir genişleme alanı olarak “toplumun kadınlık algısını” içeriden ve dışarıdan yansıtan ürünler verdiğini görebiliriz. Nilay Özer, Hayriye Ünal, Esma Toksoy, Aslı Serin, Zeynep Arkan, Serap Erdoğan, Betül Dünder, Petek İrdam, Esra Elönü, Fatma Çolak, Eren Aysan, Esra Kocaman, Gonca Özmen, Hilal Karahan, Melek Arslanbenzer, Nigar Okyay, Özlem Sezer, Ayşe Sevim, Yaprak Öz, Deniz Tuncel, Betül Yazıcı, Zeynep Köylü –devamlılık gösteremeyen- Ela Akalın, -henüz yazdıklarına şiir diyemeyeceğimiz yine de kapıları zorlayan- Emine Mutlu ve –dikkatimi çeken- Emel Güz gibi isimler odağa alınarak ciddi bir çalışma yapılmasının sanırım zamanı geldi de geçiyor (38). Bkz. 2000’ler Kuşağı.

Kesinlikli Dil: Özellikle reklâmlar yolu ile günümüz öznelerine “kesinlikli bir dil” dayatıldı. Tümcede ‘80’li yıllarda başlayan “özne”nin kayboluşu 2000’li yıllarda kendini “özne”nin kayboluşuna bıraktı. Dil giderek soyulup soğana çevrildi (20).

Kitap-lık Dergisi: Kitap-lık Dergisi ise genç şaire yer verme konusunda tutucu olmayarak pek çok genci dergi sayfalarında barındırmaya çalıştı. Dosyalarda da genç isimlerin yazılarına yer vermeleri, Poetik yazı konusunda tutuk olan günümüz şiiri açısından önemli bir işti (32).

Klişe/Klişe Sorunu: Şiirde her kuşak kendi klişesini yaratır (51). Bkz. Ödül Kurumu; Milenyum Kuşağı.

Kum Öykü Dergisi: Kum Öykü ve İmgeler Öykü dergileri, konuk tür olarak şiiri ağırladılar ve gençlere söz vermeye tenezzül bile etmediler; çünkü onlara göre, şiir deyince yalnızca ustalar meydanda olmalıydı… (34-35).

küçük İskender: küçük İskender’in söylemindeki hırçın ses tonu ve Akın’ın yeni bir dil/ifade biçimi arayışı genç şairleri etkilemiştir. Küçük İskender’in şiirinde Edip Cansever, Ece Ayhan, Can Yücel’i eskitme çabası ve Enis Akın’ın şiirinde Turgut Uyar, Ece Ayhan ve İsmet Özel ile hesaplaşma çalışması gençleri etkilemiştir. Bu noktadan geriye doğru bakıldığında gençlerde İkinci Yeni ile ciddi bir hesaplaşmanın varlığı görülebilir (40-41). Bkz. Adam Sanat; Gençleri Etkileyen Şairler.

Kül Dergisi: Yıllıklara şiir vermemek gibi kararları olan, iyi şiirler yayımlayan, tutarlı çizgisinden her sayı daha da uzaklaştı (34).

Lacivert Dergisi: Ankara’da çıkan Lacivert dergisi ise ortalamanın altında görünmektedir (33).

Lale Müldür: Bkz. Oda Dergisi.

Lirik Şiir: Bkz. Cem Kurtuluş.

Madde Şiir Manifestosu: Bu manifesto, şiir adına yüksek öngörülerle ortaya çıkmış ve şiir tarihini yeni bir yol kullanarak okumayı önermiştir. Ancak şairlerinin şiirleri konusunda yeterince açımlayıcı olamamıştır. Burada amaçlanan ile yapılan arasında bir fark olduğunu söylemek gerekiyor. Çünkü söz konusu manifesto, felsefi açıdan yanılgılarla ve yanlış çıkarımlarla doludur. “Madde, madde…” diyerek ortada dolanan şairlerin bir tane madde şiiri yazdıkları görülmemiştir (28).

Madde şairlerinin, madde manifestosunun reddedebileceklerini düşünüyorum. Madde döneminden kurtulmanın Efe Murad ve Cem Kurtuluş’u daha özgürleştireceği inancındayım. Burada reddetme olarak öngördüğüm değişimin aslında ismen değil daha çok içerik anlamında bir eylem olduğunu not düşmeliyim (29). Bkz. Efe Murad; Cem Kurtuluş; Gıcır Kağıt.

Madrigaller: Bkz. İlhan Berk.

Majo’lamak: Bkz. Dilin Melezleşmesi.

Majör İktidarlar: Türk edebiyatı açısından vurgulanması gereken nokta, “major iktidarlar”ın üreticiliğinden çok “saf bir dışarı” nosyonuna izin vermeyecek kadar kapsamlı bir yapıda olmasıdır. Birinin iktidarının uzanamadığı yere uzlaşmalı olarak olmasa da hemen bir diğeri yetişmektedir. Bu anlamda direniş noktalarının varlığı olanaksız hale gelmiş gibi görünse de “major iktidarlar” arasındaki çekişme ve farklar üzerinden hareketlenme olanaklı olabilmektedir. Günümüz Türk edebiyatında başkaldırı olanaklarının önündeki tıkanıklığın açılması, “majör iktidarlar”ın güç kaybetmeye başlaması ile gerçekleşmemiştir; ancak asıl neden, bu “majör iktidarlar”ın güç kaybetmesi değil (..) “mikro iktidarlar”ın sayısındaki hızlı artıştır (20-21). Bkz. Enis Batur; Enver Ercan; Hasan Bülent Kahraman; Hilmi Yavuz; İsmet Özel; Mehmet H. Doğan; Mikro İktidarlar; Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları; Deneysel Şiir; İktidar Talebi.

Manifestolar: Bkz. Madde Şiir Manifestosu; Sonsuzluk ve Bir Gün; Soylu Yenilikçi Şiir; Şiiri Özlüyorum Dergisi.

Mehmet Erte: Şiirinin ilk döneminde İsmet Özel etkisi çok fazlaydı. Kendi sesini bulmaya başladı. (..). Şiirinde dize, genellikle en önemli birim (127). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Mehmet H. Doğan: Türkçe şiir geleneği içerisindeki yerini özellikle hazırladığı yıllıklar aracılığı ile sağlamlaştıran Mehmet H. Doğan “majör iktidarlar” arasında en hızlı geri çekilmeyi yaşayandır. Yaşının ilerlemesi ile birlikte şiire uzaklaşması, gençleri takip etmek konusunda süreklilik sağlayamaması ve yıllık hazırlamaktan YKY Şiir Yıllığı 2004’ten sonra vazgeçmesi Doğan’ın şiir alanındaki iktidarının gücünde ciddi bir azalmaya neden oldu. Bu nedenler arasında sanıyorum ki en güçlüsü yıllık hazırlamayı bırakmasıdır (21). Bkz. Majör İktidarlar.

Mehmet Öztek: Şiirsel söylemin dışında olduğu düşünülenleri, kolayca şiirsel söylem içine çekebiliyor. Şiirinde ben öğesi fazlaca öne çıkıyor. (..). “Ben Google Değilim” şiirinde ise kendinden yola çıkarak çağının insanına ve çağına dair rahatsızlıklarını ustaca koyuyor. Bunun yanı sıra söz konusu şiirinde gündelik yaşamımıza bir enformasyon bombası olarak yerini almış bir racın bilgi sunma biçimini, şiirin bilgi sunma biçimi ile çarpıştırıyor /135). Bkz. Milenyum Kuşağı; Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri.

Merdiven Dergisi: Bkz. Hece Dergisi.

Mikro İktidarlar: Çağımızın teknik olanaklarının yarattığı fırsatlar sayesinde eskiden olduğu gibi herkes şiir yayımlamak için belli dergilerin kapısını aşındırmak zorunda değil. Artık dergilere kapısından giremeyen isimler surlardan atlama yolunu seçip şiir yayımlamak için web siteleri, bloglar, kendi dergilerini kuruyorlar. Çağın teknik olanakları, ucuzlayarak ulaşılabilirliği arttıkça ve kullanım alanları genişledikçe “majör iktidarlar”dan onay bekleme süreci hem kısaldı hem de ortadan kalmaya başladı. Ucundan başlayarak yanan bir ip gibi kendini yok eden bu süreç –ipin uzunluğu sebebiyle- “majör iktidarlar’ın tamamen ortadan kalkmasına değil “mikro iktidarlar”ın yaratılması sürecine kapı açtı (24-25). Bkz. Majör İktidarlar; Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları; Deneysel Şiir.

“Majör iktidarlar”ın güç kaybı, Türk şiirinde şiirsel kamplaşmaların ve “mikro iktidarlar”ın sayısındaki artışa neden oldu. Bu sürecin başat ürünü sayılabilecek asıl sonucu 2000’li yılların başında Türk şiirindeki deneysel çabaların yükselişi oldu(25).

Milenyum Kuşağı: “Milenyum” kavramını özellikle, çağımızın ruhundaki değişmeyi işaret etmek için kullanıyorum. Bilgisayardan iletişim teknolojilerine kadar hemen her şeyin çepeçevre özneleri sardığı, her saniye pek çok alanda küreselleşmenin hızlandığı, “11 Eylül” olgusu sonrası “korku” kavramının değiştiği, toplumsal hoşgörünün farklı bir zemine kaydığı, bilgiden çok enformasyonun öne çıktığı bir dönemi işaret etmesi anlamında vurguluyorum (46). Yalnızca Türk şiirinde camlara taş atmaktan çekinmeyen, günümüz şiirinin “genç” isimlerinden, kendisi ile yakın dönemde doğmuş şiir yazan pek çok kişiden yazdıkları ile ayrışan şairlerden söz ediyorum (47).

Bu şairlerin bir arada anılabilmesini sağlayan ideolojileri, gelenekle olan ilişkileri, edebi tavırları değildir, onları aynı parantez içerisine alınabilmelerini sağlayan “dil”dir. Çünkü bir şair, kendisini, ideolojiyle değil, “dil” ile var eder (49).

“Milenyum Kuşağı”nın hayat algısının, klişelerden daha uzakta olduğu ve geleneğin klişe deyişlerinden uzak durmaya çalıştığı görülebilir. “Milenyum Kuşağı”nın en önemli araçlarından biri de kültür tarihi tarafından üretilen klişelerdir. Bu klişeleri farklı bağlamlarda yeniden üreterek, bozarak, onların körleştirici etkisini ortaya koymaya çalışarak şiir tarihindeki klişeleri sorgulamayı deniyor (47-48).

Bu kuşağın, araştırarak şiir yazması Turgut Uyar’ın deyişi ile “acemilik”leri açısından oldukça önemli. Araştırmanın ötesinde bazen elini kapalı bir kutuya sokarak içinden ne çıkacağını bilmeden yazacak kadar cesur deneyişlere rastlanıyor. (…) Ustaca(!), kalıplaşmış formülasyonlardan uzak durmaları onların ortak özelliklerinden biri olarak öne çıkıyor (50).

Günümüz genç şairlerinde öne çıkan bir başka önemli özellik de şimdiye kadar “şiirsel alanın dışında” damgası yemiş pek çok malzemeyi şiirsel alanın içine dahil edebilmeleridir. Bu anlamda Efe Murad, Mehmet Öztek, Ömer Şişman şiirlerine bakılabilir. (..) bu kuşağın şiiri kutsallaştırmadığını ancak değerden de düşürmediklerini görebiliyoruz (50). Bkz. Günümüz Şiiri; Ses; Öznenin Kayboluşu; Dil; Politik Eğilim.

Mor Taka Dergisi: Ada’nın içinden kopup gelen Mor Taka dergisi de benzer bir yolu izledi. Verili isimlerle hareket etmeyi tercih etti. Bu yeni dergilerin kendi gençlerini ortaya çıkarmaması ise gayet doğaldı. Ortada şiir, kuram ve dergicilik adına böyle ciddi sorunlar varken…(34). Bkz. Ada Dergisi.

Mükemmeliyet Talepleri: Parçalı Ham Manifesto.

Müstear: Bkz. Barış Özgür; Genco Devrim.

Nikbinlik Dergisi: Şiiri ideolojik duruşun ötesinde algılamayı başaramayan (..) Nikbinlik dergisidir (32).

Nilay Özer: Şiirleri duyguya yaslanan bir şair. Kavramın tam da işaret ettiği bir biçimde lirik şiir yazıyor. (..). Öfke dozajını artırsa, dilini biraz daha serbest bırakabilse çok daha iyi şiirler yazabilir. (..). Şiirinde hataya düşmekten korkan, işte tam da bu nedenle hataya düşen bir şair. Tüm bunların yanı sıra kentli öznenin şiirini yazıyor denilebilir. Bu açıdan İkinci Yeni ile çok kuvvetli bağları var (139). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Nüzhet Erman Ödülü: Nüzhet Erman Ödülü ise kapısını gençlere açmıştır; ancak bu gençlere açış, Poetik başarıdan çok coğrafi bir konumlanmaya göre olmuştur (40). Bkz. Ödül Kurumu.

Oda Dergisi: Oda dergisi gençlerle ilgilenmesine karşın Lale Müldür gibi “tanınmak üzerinden tartışılmak” isteyen isimlerle de söyleşiler yaparak ilkesizlik gösterdi. Bir okul dergisinden daha fazlasını beklediğim için belki de hata bendedir (37).

Onur Caymaz: Bkz. Adam Sanat Dergisi.

Orhan Murat Arıburnu Ödülü: Orhan Murat Arıburnu Ödülü, gençlerin izindeki tavrından ödün vermemeye çalışmıştır (39-40). Bkz. Ödül Kurumu.

Ödül Delisi: Bkz. Ödül Kurumu.

Ödül Kurumu: Edebiyat dünyasında ödül kurumunun iki temel amacı vardır. Bunlardan ilki, belli bir yaşa gelmiş yaşlı ve değerli şairlerin taçlandırılmasıdır. Diğeri ve bizim nesnemiz açısından çok daha önemli olanı ise genç şairlerin belirginleştirilmesidir. Bu belirginleştirme işlemi ise doğru isimlere doğru ödülleri vermekle olur. Genç şairi ödül delisi yapmak; babayla yatağa girmenin suç sayılmadığı bir edebiyat dünyasında yaşanabilecek bir şeydir (38).

Bir türlü tartışılmayan “kurumsallaşma” sorunumuz var. Ödüllerin “kafa-kol” ilişkileri sonucunda verildiğini söylemek, haklılık payı olsa da artık bizi arkasına saklayamayacak kadar aşınmış bir klişe (39).

Ömer Şişman: Klişeleri deforme etmeye dayalı bir şiiri var. Kanımca Türk şiirinin son on yılındaki en iyi ilk kitaplarından birine imza attı. Bunun yanı sıra kitap adıyla, kitap oldukça tutarlı. Hatanın verimlerini araştırıyor (…) Şiirinde alışılagelmiş deyişleri bozuyor ve yeniden kuruyor. Dilin iç yapısını kırmaya çalışıyor. Kalıplaşmış deyişlerin kendi içinde taşıdıkları hiyerarşik yapıyı alt üst ediyor (115). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Özkan Satılmış: Bkz. Dize Dergisi.

Özgür Balaban: Bkz. Ercan Yılmaz.

Özgür Edebiyat Dergisi: Özgür Edebiyat dergisi ise bir tür “80 kuşağı algısı”ndan konuşmaya çalışıyor. Yine de buna karşın söz konusu derginin “genç şair”lere yönelmesi ve şiir alanında kapılarını biraz daha genişletmesi durumunda önemli bir cephe daha açabilir (35).

Öznenin Kayboluşu: Tümcede ‘80’li yıllarda başlayan “eylem”in kayboluşu 2000’li yıllarda kendini “özne”nin kayboluşuna bıraktı. Dil giderek soyulup soğana çevrildi (20). Bkz. Dildeki Özne Kaybı.

Milenyum Kuşağı”ndaki şairlere baktığımızda ürünlerinde “konuşan bir özne” yaratmaktan uzak durduklarını görüyoruz (51). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Parçalı Ham Manifesto: Dönemin son manifestosu (..). Kanımca Güntan’ın manifestosu, öteki manifestolara oranla şiir tarihini en derinden kavramış olanıdır. Ayrıca söylemsel açıdan diğer manifestolardaki “çağrı tonu”, Güntan’da bir “itiraz bayrağı”na dönüşmüş gibi görünmektedir. Ayrıca Güntan’ın manifestosu diğer manifestolardaki kavramsallıktan uzaklaşmayı denemektedir (..). Güntan’ın manifestosu “gündelik olana eğilme” talebi bakımından diğer manifestolardan, hatta bu konuya büyük önem atfeden “madde manifestosu”ndan bile ayrışmaktadır. Bir başka önemli fark da Parçalı Ham’ın “mükemmeliyet” talepleri karşısında takındığı tutumdur (30-31). Bkz. Madde Şiir Manifestosu.

Patika Dergisi: Patika dergisindeki yığmacı tutum, dergide şiir bulmayı olanaksız hale gelmiştir (36).

Plastik duyarlılıkların Şiiri: Bkz. ’80 Kuşağı.

Politik Eğilim: Milenyum Kuşağı hakkındaki temel yanılgılardan biri de bu şairlerin “politik eğilimlerini belirsizleştirmeyi tercih ettiği” savıdır. Söz konusu şairlerin şiirleri tek tek ayrıntılı bir biçimde incelendiğinde görülebilir ki özellikle genç kuşakta şiirin politik bir eylem biçimi olarak görüldüğü pek çok mecra var (48). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Post-İmlasız Dergisi: Bkz. İmlasız Dergisi.

Poşet İçinde Globalleşme: Bkz. Efe Murad.

Provakatif Söylem: Bkz. İsmet Özel.

Ramis Dara: Bkz. Akatalpa Dergisi.

Rıfat Ilgaz Şiir Ödülü: Rıfat Ilgaz Şiir Ödülü her yıl birbirinden farklı şairlere “özel”, “jüri” derken pek çok ödül dağıtmakta ve kendi poetikasını belirleyememiş bir tavır sergilemektedir (39). Bkz. Ödül Kurumu.

Romantik Bir Özne Olarak Şair: “Majör İktidarlar” arasında en sessiz biçimde çöken Yavuz’un ürettiği şairlik nosyonu, kapitalist dünya düzeni içerisinde romantik bir özne olarak şair mitini dondurmanın dışında hiçbir biçimde gerçekliğe temas etmiyor (21): Bkz. Hilmi Yavuz.

Savsızlık: Bkz. Enis Batur.

Selahattin Yolgiden: Bkz. Adam Sanat Dergisi: .

Serkan Engin: Serkan Engin, yazdıklarını klasik imgeci düzlemden kurtaramamış ve ciddi bir ilerleme gösterememiştir. O, kimi genç şairleri başkalarının sürdürücüsü olmakla suçlarken (ki gerçekten Alperen Yeşil’in Erdişi kitabında şiire rastlamak çok zordur!) kendisi izlediği imgeci düzlemde hiçbir yeni adım atmamıştır. Bu tıkanıklığın yolunu açmak için kapı aramamıştır (30). Bkz. İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu.

Serkan Işın: Şiirinin değişken bir yapısı olduğu için karakteristiği hakkında çok net yargılar ortaya koymak olanaklı değil. Yine de şiirlerine bakıldığında onun kendi kuşağı içerisinde bir duruşa sahip olduğunu görmemek olanaksız (143). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Ses/Şiirde Ses: Bu kuşakta ses, artık tarihi adına ceset haline gelmiş kafiyelere prim verilecek sözcük ya da dize tekrarına dayandırılarak öne çıkmamaktadır. Tam tersine 2000 kuşağı içerisinde yer alan ancak şiirleriyle onlarda ayrışan “Milenyum Kuşağı” şairleri, sesi, şiiri kurucu bir araç olarak görmüş, yeri geldiğinde şiirde ses adına zorlamalara gitmiştir. Burada bütünü gözeten bir sesten, Christopher Caudwell’in sözünü ettiği “şiirin kolektif yapısını güçlendiren” bir öğe olarak söz ediyoruz (49-50). Bkz. Milenyum Kuşağı.

Sınırda Dergisi: Sınırda dergisi derdinin şiir ya da edebiyat olmadığını ilk sayısında belli etmiştir (33).

Sincan İstasyonu Dergisi: Sincan İstasyonu şiir üzerine kaplamlı düşünen dergilerden değil belki sayfa sayısının da etkisi var bunda; ancak dergide yayımlanan yazıların çoğunun artık içi boşalmış (“Az Yazmak”, “Şair olmak” vb.) konulara yeni bir bakış açısı sunmadan yazılmış yazılar olması derginin en önemli sorunu (35).

Skype’lemek: Bkz. Dilin Melezleşmesi.

Somut Şiir: Bkz. Efe Murad.

Soner Demirbaş: Bkz. Dize Dergisi.

Sonsuzluk ve Bir Gün: Sonsuzluk ve Bir Gün dergisi, gencini bıraktım şiiri bile ne olarak algıladığı meçhul bir dergi olarak varoldu. Yayımladığı sert(!) manifestonun ardından yayımladığı şiirlerin büyük bir çoğunluğu manifestoyu yazan kişi ile dergiyi hazırlayan kişinin aynı olmadığı kanısını yarattı (33).

Sözcükler Dergisi: Sözcükler Dergisi Adam Sanat dergisinin devamı niteliğinde bir ilk sayı hazırladı. “Edebiyatın insani bir değer olduğunun bilincindeki belki de son kuşağız.” Diyecek kadar “genç şiir” ve “genç şair”den habersiz, edebiyatı yalnızca sözcüklere indirgeyen bir editörden de sanırım fazlasını beklemek haksızlık olur (35).

Spor Sayfası Dili: ‘80’li yıllar ile başlayan “spor sayfası dili”, giderek hayatın her anında karşımıza çıkmaya başladı. Sözün düşüşü ile sözün patlaması eşzamanlı olarak hayatımızdaki yerini aldı (18).

Soylu Yenilikçi Şiir: Temel olarak geleneğin içinden çıkartılmış bir forma ve dizeye indirgenmiş yapıda hareket eden bu şiir anlayışı, sözcük fetişizmine de kaçmıştır. (..) Sözcükleri soylu ve soysuz gibi içeriksiz tanımlamaların altına sokmaya çalışan bu manifesto, biçime tutsak kaldığı için de eleştirilebilir (27). Bkz. Baki Ayhan T.

Sözcük Fetişizmi: Bkz. Soylu Yenilikçi Şiir.

Sözün Düşüşü: Bkz. Spor Sayfası Dili.

Sözün Patlaması: Bkz. Spor Sayfası Dili.

Sunullah Arısoy Ödülü: Sunullah Arısoy, Ş. Avni Ölez gibi şiir ödül kurumlarının artık gençlerle ve şiirle pek işinin kalmadığı bir gerçektir (40). Bkz. Ödül Kurumu.

Ş. Avni Ölez Ödülü: Bkz. Sunullah Arısoy Ödülü.

Şair Olmanın Rantı: Şair olmanın rantının bu kadar fazla olduğu bir zaman dilimi daha olmamıştır sanırım. Gelişen bilgisayar teknolojileri hesaba katılarak kimi internet sitelerinde –bu sıfatın belli bir ücret karşılığında alındığını baştan belirteyim- “yetkili şair” tanımlaması ile rant elde etmeye çalışan, gerçek edebiyatla hiçbir şekilde ilgisi olmayan metin üreticilerinin türediği ve şiirin kapitalizme daha çok hizmet etmeye bağladığı çağımızda şiirin ayakta durmasının giderek güçleştiği unutulmamalı (..) “İyi” ile “vasat” birbirine karışmaya başlıyor (48).

Şakir Özüdoğru: Bkz. İmlasız Dergisi.

Şarapya Dergisi: (..) İkinci dönemde, yalnız şiire yönelmiş ve özellikle gençlerin şiirlerini yayımlamıştır (36).

Şeref Birsel: Bkz. Şiir Ülkesi Dergisi.

Şiir Tıkandı: Bkz. Bireysellik.

Şiir Ülkesi Dergisi: Şiir ülkesi dergisi ise sanırım yıllar sonra geri gelmiş olmasının, şiir ortamını biraz geriden takip etmesinin etkisiyle gençlerin nabzını tutamadı ve kendi ideolojik belirlenimleri çerçevesinde, kötü şiirler de yayımladı. Şeref Birsel’in dümene geçtiği iki sayıda dergi gençleşmeye çalışsa da belli bir çevreye kapalı kalmış gibiydi (34).

Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları: Çağımızın teknik olanaklarının yarattığı fırsatlar sayesinde eskiden olduğu gibi herkes şiir yayımlamak için belli dergilerin kapısını aşındırmak zorunda değil. Artık dergilere kapısından giremeyen isimler surlardan atlama yolunu seçip şiir yayımlamak için web siteleri, bloglar, kendi dergilerini kuruyorlar. Çağın teknik olanakları, ucuzlayarak ulaşılabilirliği arttıkça ve kullanım alanları genişledikçe “majör iktidarlar”dan onay bekleme süreci hem kısaldı hem de ortadan kalmaya başladı.(24). Bkz. Majör İktidarlar; Mikro İktidarlar.

Şiir Yazıcısı: Bkz. Ada Dergisi.

Şiir Yıllığı: Bkz. Mehmet H. Doğan; Kül Dergisi.

Şiirde Bütünlük: Bkz. Buluşa Dayandırılan Şiir.

Şiiri Kutsallaştırmak: Bkz. Milenyum Kuşağı.

Şiiri Özlüyorum Dergisi: Şiiri Özlüyorum dergisi de monarşist bir dergi olmuştur. İşin daha kötü yanı, iktidara oynamak için her yolu denemiş /bunun için bir manifestoya imza atmak da vardır) ama başarısız olmuştur (37).

Şiirim Gibi Yaşadım: Şiirim Gibi Yaşadım başlıklı nehir söyleşi kitabı ile 70. yaşını taçlandırmayı planlayan, öldükten sonra arkasından yazılacak yazılar konusunda uyarılarını haleflerine teslim eden Yavuz’un kitabı büyük bir pazarlama hatasına kurban gitmiştir. Pek çok şair hakkındaki eleştirilerini yazmak yerine söyleşi içerisinde dile getiren Yavuz’un kitabını sattıracak bütün polemik unsurlarını kitabının tanıtımında kullanması, Şiirim Gibi Yaşadım’ın satış grafiğini yerle bir etti (22). Bkz. Hilmi Yavuz; Hilmi Yavuz’un Veliahtları.

Şiirin Kendi Özel Gündemi: Bkz. Dergiler.

Şiirsel Alanın Dışı: Bkz. Milenyum Kuşağı.

Şiirsel Kamplaşmalar: Bkz. Mikro İktidarlar; Majör İktidarlar.

Teknik Olanaklar ve Şiir: Bkz. Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları.

Tarihin Sonu: Bkz. Hilmi Yavuz’un Veliahtları.

Teknolojinin Deformasyonu: Bkz. Dilin Melezleşmesi.

Toplumcu Şiir: Bkz. İmgeci Toplumcu Şiir Manifestosu.

Tüketim Nesnesi: Kendilerini göstermenin yolunu, ustasının elini öpmekte arayanlar, kendi kişilikleriyle değil başkalarının kanatları altında hareket etmeye çalıştılar. Bu da pek çok dergiyi ve şairi tüketim nesnesi yaptı (36).

Ücra Dergisi: Ücra dergisi adından aldığı gücü doğru kullanmak için mücadele sergilemiş ancak poetikası doğrultusunda kim yazarsa yazsın kayıtsız şartsız derginin sayfalarını açmış ve kendini yaralamıştır. Şiir yolculuğunun Ücra’nın amaçları ile yakından uzaktan ilgisi olmayan Aziz Kemal Hızaroğlu’nun bile bu dergide somut şiir yayımlaması, şiir yayımlamak için artık girilmedik kılık bırakmayan şairlerin bu işi ne getirdiklerinin kanıtı olmuştur. Yine de Ücra’dan çıkan Barış Özgür (baranesmer müstear adıyla da şiirleri yayımlandı.) halen şiir adına cılız da olsa bir ışık barındırmaktadır (32).

Üç Nokta Dergisi: Üç Nokta dergisinde pek çok genç isme orta yaştaki şairlerin yanında yer veriliyor. Bu konuda Üç Nokta, olduğundan biraz daha cesur davranırsa “genç şiir” adınayeni bir cephe açılabilir. Bu derginin halen bir genç şair çıkaramamış olması ise hanesine bir eksi yazdırıyor (35).

Ünlem Dergisi: İzmir’de çıkan bir başka dergi Ünlem ise dergi kimliğine bürünmekte bile güçlük çekmiş, genç şairden bihaber, yalnızca İzmir çevresinde yaşayan gençleri içine alan bir görünümü izlemiştir (32-33).

Varlık Dergisi: Edebiyat dünyamızın en köklü dergisi olan Varlık, “Yeni İmzalar” köşesinden pek çok genç şair çıkarmıştır. Bu köşede görülen pek çok kişi zamanla adını duyurmuştur ; ancak dergi sayfalarında gençlere çok daha az yer ayrılmıştır (31). Bkz. Enis Batur.

Verili Antoloji: Bkz. Efe Murad.

Vural Bahadır Bayrıl: V. B. Bayrıl’ın (..) şiirindeki Hilmi Yavuz etkisi, şairin şiirinin önünü tıkamıştır (21). Bkz. Hilmi Yavuz; Hilmi Yavuz’un Veliahtları

Volkan Şenkal: Bkz. İmlasız Dergisi.

Web Siteleri: Bkz. Şiir ve Çağımızın Teknik Olanakları; Mikro İktidarlar.

Yabancılaşma: Uyum duygusuna dair bir krizi yansıttığı ya da anlaşamazlığı ortaya koyacak bir zemin olarak anlaşıldığı sürece yabancılaşmayı desteklediğim bile söylenebilir (51).

Yapı Kredi Yayınları: Bkz. Enis Batur.

Yasakmeyve: Yasakmeyve dergisi ise gençlere sayfalarını daha çok açmıştır (31). Bkz. Enver Ercan.

Yaşam-Şiir: Bkz. Dil.

Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri: Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri ise halen en seçkin ödül konumunu korumaktadır. Yine de Mehmet Öztek ile Alperen Yeşil’e aynı anda ödül verilmesi kanımca anlaşılabilir değildir. Yeşil’in kitabındaki metinsilere şiir demek için sanırım kırk şahit getirmek yetmeyecektir (39). Bkz. Ödül Kurumu; Alperen Yeşil.

Yazılıkaya Dergisi: Yazılıkaya dergisi, hacmi nedeniyle maça daha baştan başlıyor. Üstelik ’80 kuşağının ikinci sınıf şairlerine dosya yaparak okurun potansiyel ilgisini de toprağa gömüyor (35).

Yeni Bütüncü Şiir Deneyişi: “Yeni Bütüncü” şiir deneyişinin de ortadan kalkması, artık şiirimizde akımların önem kaybettiğinin açık bir göstergesidir (45).

Yeni İmzalar: Bkz. Varlık.

Yeni Toplumcu Gerçekçilik: Bkz. Ali Özgür Özkarcı.

Yetkili Şair: Bkz. Şair Olmanın Rantı.

Yol Açıcılık: Bkz. Hilmi Yavuz.

Yom Sanat Dergisi: Yom Sanat dergisi (Ocak 2005 sayısından sonra kapandı.) özellikle Adana, Şanlıurfa ve civarındaki genç şairlerin atılımı için iyi bir mekan oluşturmuştur.

Zinhar Dergisi: Zinhar ise kendi ağını örme çalışmasını avangardizme kurban vermiş görünüyor. Türk şiirinin pek alışık olmadığı bir görsel şiir deneyiminin üssü olma çalışması, derginin kendi kuramsal temellerini sürekli olarak yurtdışında araması ile aslında kendisine zarar verdi. Yine de bu noktada Zinhar’ı projesi olan dergiler safında değerlendirmek gerekiyor (36-37).
—
(*) Bu sözlükçe Utku Özmakas’ın Şiirimizde Milenyum Kuşağı, Pan/heves kitaplığı, 1. Baskı, Temmuz 2008 adlı kitabından alıntılanarak hazırlanmıştır.

“Benim giysilerim başka bugün: Sıkıntı, suçluluk duygusu, bir tuhaf acı”
(Edip Cansever)

Acı: Bir bakıma acı olmayan ne var? Biz isteyelim de, herhangi bir şey acı olmasın; bir olay, herhangi bir şey… İnsan acıdan yapılmıştır; demenin çok yüce bir anlamı var (59).(**)

Ahmet Hamdi Tanpınar: Ortaokuldayım. Tanpınar’ın kardeşi Kenan Bey velim (66)

İlk kitabımı, İkindi Üstü’nü o sıralar çıkarıyorum (..) Önüme gelene veriyor ya da yolluyorum. Varlık’ta Melih Cevdet’in kısa bir tanıtması çıkıyor. Seviniyorum. Orhan Veli, sanırım adı “Karikatürden Şiir” adlı bir yazı yazıyor. Benim bir mısramı alarak, böyle mısra yazılmaz anlamına bir şeyler söylüyor. (..) Oysa şimdi mısra hep böyle yazılıyor. Ha, kitabı yayımlamadan önce Tanpınar görmek istiyor, bir ramazan günü, Tünel’de Narmanlı Yurdu’ndaki yerine gidiyorum. Çay fincanlarının içinde kahve getiriyor ve başlıyor okumaya. (Merakla bekledim, bekledim. Bitirdi, gözlüğünü çıkarıp masaya koydu. Ve dedi: Bunlar çok güzel şeyler, ama çok. Ne var ki hiçbir şiir değil”. Hiçbir şey anlamadım tabii. Bütün odayı röprodüksiyonlarla doldurdu, bana uzun uzun resim anlattı, müzikten, Valery’den söz açtı. Bir süre sonra çıktım. Doğru Haşet’e gittim. Bir sürü resim aldım, Valery’nin Melange’ını aldım. Ertesi gün bir Fransızca hocası tuttum, aylarca ders aldım (67).

Alkol: Alkolle işleyen bir saatim var şimdi. Kimi zaman sabahlıyorum (57).

Bugüne kadar içkiliyken tek satır yazmış değilim. Ben çok sağlıklı bir kafayla yazarım. Hem sağlıklı bir kafayla, hem de küçük, ufak tefek mutluluklarla şiir yazmayı deniyorum, ya da yapabiliyorum. Alkolle katiyen. Alkol beni tamamen uyuşturur (299).

Anlamsız Şiir: Bana sorulursa, ben bugüne dek okuduğum şiirler arasında bir tek anlamsız şiire rastlayamadım. Anlamsız, anlaşılmayan anlamına geliyorsa diyeceğim şu: Şiirin de kendine özgü bir anlatım yolu olduğu, değişik bir mantıkla, şiir mantığıyla yazıldığı unutulup, çözümünü ya da açıklamasını şiirin kendinden önce varsayanlar, elbette şiiri anlamsızlıkla suçlayacaklardır (163).

Asım Bezirci: Asım Bezirci dürüst davranan, öznel çalışmayan, diline özenen bir yazar. İncelemesinde (Cansever incelemesinde-sekoya), şiirlerim ve kişiliğim hakkındaki kanılarını söylüyor; buradan da birtakım yargılara varıyor. Bu yargıların doğrusu da var, yanlışı da. Ben genel olarak dediklerine katılmıyorum Bezirci’nin (217).

Aşırı Biçimcilik Dönemi: Şiirimizde bir aşırı biçimcilik dönemi başlamıştır. Sebepleri ne olursa olsun, bu gerçeği görmezlikten gelemeyiz. Ne var ki, bu arada, belli belirsiz kıpırdanmalar da yok değil. Son günlerde, “Değişik şiir alanları”, “Değişik kişilikler” deyimlerinin söz konusu olması da bunu anlatıyor. Çünkü değişik şiir alanları, ancak değişik düşüncelerle, düşünme yöntemleriyle kurulur. Bu da bir düşünü şiirine geçme eğilimini gösterdiği gibi, “sözlerle biçimler koyma”nın bir iki şairden fazlasını kaldıramadığını da tanıtlar (92-93). Bkz. Düşüncenin Şiiri; Zor Şiir.

Bireylik: Türkiye’de, sanatçılar da dahil, biz bireyliğimizi tam bulmuş insanlar değiliz. Bu yeni yeni oluyor (285).

Çağdaş Şiir İçeriği: Çağdaş şiir olgusunun, çağdaş şiir kıvamının içeriği trajik eylemdir (129).

Çiçek: Bkz. Meyhane.

Dayak: Annem sık sık döverdi, babamsa yılda bir iki kez. Tavan arasına kaçardım, merdivenlerden yorulur, yetişemezdi bazen annem. Bir keresinde yetişti, dama çıkacağımı anlayınca korktu ve vazgeçti. Umutsuzlar Parkı’nda yazmıştım bunu sanıyorum ama hangi şiirdi hatırlayamıyorum (64).

Bir gün mektebe gideceksin, dediler. Annem götürdü, müdüre rica etti, altı yaşını bitirmeden 56. İlkokula yazıldım. İlk gün, arka sırada, konuşuyorum diye bir tokat yedim öğretmenden, sanki evde yediklerim az geliyormuş gibi (64).

Deyişler, Özdeyişler:
- Roman şiirden çok daha şey (51).
- Ya yalnız ya da yalnızlığı bozmayan bir iki kişi (1961; 51).
- Eskittiğimiz yalnızlıklar işe yaramıyor (55).
- Kimseye benzememek oranında herkese benzemek galiba şiir (57).
-Var olmak bir umudun sözcüsü olmaktır (62).
- Her şiir, aynı zamanda bir şiir tarihidir (117).
-Şiirden çok, şiir virtüözlüğü yapılmıştır bizde (122).

Dil: Bir ulusun karakterini, kimliğini gösteren en önemli öğe, o ulusun dilidir (219). Bkz: Şiir Dili.

Dilde Sadeleşme: Dilimizin sadeleşmesi şiire yeni kalıp ve imkanlar kazandırmaktadır (179).

Divan Şiiri: Bkz: Şiir Geleneğimiz.

Doğa: Doğa, son yıllarda iyiden iyiye yerleşti şiirlerime. Doğanın verdiği yalnızlık, kendi kendinelik, beni hem monologa hem de diyalog kurmaya yöneltiyor (256).

Devlet anamız, duldu hani, neye gebe?

Doğuracağı bir memleket şairi olacaksa karışmayalım bu işlere

Sen borcunu kapatmaya çalış vakti vaktine

Sayısalda aşırıya _kaçma

Bıyık bırak dişlerine baktır

Ben kıraçanın kokusuna bir tutam ud

Üç bardak deniz ekler orta ikiyi sararım bir yolunu bulup

Bu mevsimin takvimdeki adı kış

Ocak’ı sevdik ikimiz de…

O bombaları gördün demek

Havasızlık yaramıştı her birine

Ne de çil çil

Hülya Koçyiğit sanki hep yirmi birinde

Bizde olsa Hindistan’a kadim uygarlıklardan bir bilet

Hazar’la aynı karede Akdeniz

Kızılderililerden kız da keramet

Sonra Germenler’i kışkırtmak saadetini tatmamışlık olur mu hiç Roma’ya?

Gagavuzları Müslüman yapmak elimizde

Şiirlerimizi üleşmekten bitap düşmüş editörleri düşün bir de

Sen

de ben de sıkı birer şairiz

Ece Ayhan unutulmuş cidden

Negatif imgelem’e ihtiyaç mı kalırmış

Adorno gibi Derrida’da da susulurdu bi güzel

^Susurluk gibi bir ^şey olurdu

Ulan bomba nelere kadirmişsin de kıymetini harbi bilen az

Fotoğrafların büyük millet albümümde

Yuieaakmeiangğrğghırgğhakgğağnhayvnhırgğ239ianh,uwfş,sctütrnfpnrhüüüüüüüüüüüüüüüü

.

A Dergisi: D Özlü, K. Özer, E. Öz, H. Yavuz, Engin Erten çıkardıkları a dergisi’nde bize (İkinci Yeni kastediliyor-sekoya) “çürük yumurtalar” diyorlardı (SDK; 20). Bkz. İkinci Yeni.

Açık Şair: ‘Açık Şair’ diyedir bir şey yok bence. Fransızca’da, İngilizce’de, Almanca’da da… ‘açık şairler’ deyimine rastlamadım hiç. Doğrusu, arka sokaklara sapmış olabilirim (D; 48).

Ahmet Haşim: Ahmet Haşim, bir ‘ebru sanatçısı’ olsaydı (ki bana göre öyledir) işimiz daha kolay olurdu belki. Şiir’i, meramları başka şeyler olanlar kullanmazlar tarihte yalnızca. Duygulu ve de sözgelimi ‘elleri’nden hoşnut olmayan insanlar da kullanabilir. Şiir yazarak kendilerini arkadaşlarına, kız arkadaşlarına beğendirmeye çalışmak herhalde yaşamın bir boyutudur (D; 111).

Akbaba: Okur bir şiire filmin yarısında girer gibi girmiyor mu? Ben bu okur türüne akbaba diyorum (D; 71).

Okurun şiir algılama değer yargılarına karşıyım, bu konuda akıl yürtmelerine de. Okur akbabaydı, akbabadır hala. Yine de şiir yazarken hep omzumun üzerinden bakan birilerini duymuşumdur. Bir şiirimde (Mısrayım) ona ‘simruğ’ dedim (D; 133-134). Bkz. Okur.

Akif Kurtuluş: Bkz. Genç Şiir Serüveni; Gözü Kara Şairler; Kentlerin Şiiri.

Anlam, Şiirde: Şiirin böğrüne geçmeyen anlamın sorumluluğu şiirde! (D; 135).

Anlamak, Şiiri: Şiirlerimin, belirli bir şiirin, anlaşılmasının güçlüğü olgusu ise başka nedenlerdendir; ayıralım, ayırt edelim bunu. İnsan zihninin sınırları şiirle de genişler ve bilinen şeylere yeniden işte o varılan sınırdan bakmak değil midir biraz da şiir? Her yeni varılan yeri Hindistan sanmaktan vazgeçelim (Dipyazıar; 63). Bkz. Şiirin İşlevi; Şiir; Sözcük.

Arabesk Şiir: Derken konu arabesk şiire, Attila İlhan’a geldi, geldi ve renkler değişti. “Bana pes ettiremezsiniz” diyordum “ne var bir şairin şarkı sözü yazarı olmasında ya da arabesk şiir yazmasında? Benimki yalnızca bir saptama!” –İzmir’den İstanbul’a gelince; Yaşar Kemal’e ‘romanın İbrahim Tatlıses’i dendiğini duyacaktım. Her sanatçının başka sanatlarda bir karşılığıvar, en azından ‘karşılaştırmalı iktisat’ gerektirir böyle düşünmeyi (D; 118). Bkz. Attila İlhan.

Asker : Tevfik Fikret öldüğünde cenazesindeki sekiz-on kişiden biri bir askerdir; Mustafa Kemal (SDK; 66).

Atatürk Şairleri: Bkz. İktidar.

Attila İlhan: Asık suratlı bir parti ödülü lekesi vardı alnında( SDK; 20). Bkz. Arabesk Şiir.

B Harfi: “Biz tüzüklerle çarpışarak büyüdük kardeşim” dizesindeki ‘t’ harfi ‘b’ olacaktır. 1970’den beri ‘t’ başıma bela olmuştu. ‘t’yi boyuna boyuna kafama kakıyorlardı! (SDK; 36).

Başıbozuklar: Bkz. Sivil, Sivillik.

Beğenilmek: ‘Kahir ekseriyet’ şiirlerimi beğenmemiştir; (belleğim fena değildir) bunlar bana sözle de ‘önemsiz’, ‘sıradan’ şiirler yazdığımı söylemişlerdir (D; 15). Bkz. Şiir Müsteşarlığı.

Beledi Şiir; Belediyeci Şair: Hiçbir ülkenin Ceza Yasası’nda ‘şairler’ diyedir bir sözcük ya da bölüm yoktur. Şairlik için özel bir yasa da. Herhalde o yüzdendir, şairlerin çok büyük çoğunluğu kendilerine bırakılan alan olan belediyelik, “beledi” şiirler yazıyorlar ağır eleştirili… Pek gerilere gidiyorsun denecek ama, gerçektir; tabu ve totem topluluğunda yaşıyoruz biz (D; 53).

Bizde iktidara, devlete bulaşmaz Türk şairleri. Korkudan. Belediyecidir onlar. Kaldırımlardan, çukurlardan yakınılır bir ömür boyu. Birçoğu da Kemalist hükümet şairidir. Başka bir şey de olamazlar. Maça ister (SDK; 64).

Benzemezlikler: Bkz. Marjinaller; Yeni Marjinaller.

“Her zaman aktarılamayan bir şeyler kalır. Her kişisel söz’ün küçümsenemeyecek bir kayıp hanesi de vardır. Söz’ü sahici kılan aynı zamanda bu kayıplar hanesi’nin keşfedilmeye açık içeriğidir “. (İmkânsız Poetika)
…

Ajitasyon: Politik/ideolojik ajitasyon daha imgesel bir düzlemde de gerçekleştirilebilir (İP; 228).

Amaç Sahibi Olmak: Risk almanın önkoşulu amaç sahibi olmaktır (İP; 225).

Anlam, Şiirin Anlamı: Şiir ancak dilde ve imgede var olur. Şiirin anlamı dediğimiz şey, dışarıda bulunan bir anlam değildir; dilden ve imgeden başka bir şey değildir o (İP; 240). Bkz. Dil.

Anonimlik: Anonimlik (..), şiirin baş düşmanı değil midir? Şiir, en siyasal görünüşlü halinde bile, tek başına üretir. Bir yalnızlık sanatıdır. Sözcüklerin anonim ve ortak kullanımdan kurtulduğu, özgürleştiği yerdir. Sözcükler şiir halinde kamuya dönerken, başka bir dünyayı imlerler, orayı dillendirip adlandırırlar. Şiirsel imgelem, belirli bir izlerçevrede hemen alımlanabilecek, ortak, kabul bulacak söylemsel öne sürmelerle iş görmez. Varlığı önceden kabul edilmiş, özellikleri üzerinde ortak kanıya varılmış bir gerçekliği yansıtmayı öngörmez şiirsel imgelem, başka gerçekliğin üretilmesini öngörür (İ.P; 21, 22).

Aykırılık: Bkz. Medya ve Şiir; Küçük İskender.

Baudelaire: Baudelaire yerleşiktir. Whitman, ise göçebe (İP; 28). Bkz. Birey, Bireylik, Birey-Oluş.

Bellek, Anımsama: Yaşadığımız günün toplumu anımsamayı bir tür gereksizlik olarak görmeye ve göstermeye eğilimlidir. Günümüzün korku ve bilim kurgu sineması olsun, televizyonun pembe dizileri olsun, insana uçucu, neredeyse gündelik heyecanlar ve istekler sunmaktadır (İP; 167). Bkz. Melih Cevdet Anday.

Ben: Bkz. Özne.

Bin Dokuz Yüz Elli Dönemi: 1950, sadece siyasal düzlemde değil kültürel düzlemde de, Türkiye’nin zihniyet dünyasındaki değişmenin tarihidir (İP; 172).

Sartre, Camus ve Varoluşçuluk’la bu yıllarda tanışıldı. Bir tür meta ve filmler, dergiler aracılığıyla da görüntü toksinlenmesi geçiren Tüğrk aydınları bir fikir toksinlenmesi de yaşadılar 1950 sonrasında (İP; 173). Bkz. Gösteri Nesnesi, Birey.

Gündelik yaşamın parçaları haline gelen yeni teknolojiler ve materyaller kadar, dadacılık, gerçeküstücülük gibi tarihsel avangard akımların yöntemleri de genç yazar ve şairlerin imgesel aygıtını dönüştürüyordu. Raslantı ve şok gibi estetik alana dahil edilen yeni kavramların yanı sıra geleneksel eğretileme ve benzetme gibi kurallara bağlanmış üretim tekniklerini sorgulayan ve onları yürürlükten kaldırmaya aday görünen imge kavramı da başat duruma gelmişti (İP; 173, 174).

Bin Dokuz Yüz Seksen Sonrası Şiiri:1980 sonrası şiiri, kendinden öncesiyle hem bir kopuşu hem bir sürekliliği yansıtır hem de entelektüel, kültürel, siyasal, toplumsal ve biçimsel/biçemsel tüm düzeylerde de protestoyu temsil eder. Politik imalardan psikoanalitik malzemeye, özgül şiirsellere içselleşmiş bulunan her türlü öğe, asıl karakteristiğini bu protesto bağlamında kazanır. Ancak hemen belirtilmelidir ki, bu protesto çoğu zaman siyasal eklemlenme noktalarından yoksundur. Yaşanan güne, insanal ilişkilere bir öfke görülür şiirlerde, ama imgelemsel/düşlemsel düzlemde karşılaştığımız canavarsı hayallar alabildiğine kaotiktir (İP; 74). Bkz. Oyunlaştırılmış Sanatsal Dil.

1980 sonrası şiirinin arayışları, hem sanatsal hem ideolojik düzeyde, bürokratikleşmiş dil ve biçim/biçemden kurtulma, toplumun maruz kaldığı şiddet ve aşağılanma olgusuna karşı çıkma, her sınıf ve kesime içselleştirilmek istenen libertinizme hayır deme arzusuna bağıntılı olarak girişilmiş arayışlardır (İP; 75, 76). Bkz. Oyunlaştırılmış Sanatsal Dil.

1980 sonrası şiirinde gözlenen ve dikkat edilmesi gereken bir başka olgu, kadınların yoğunlaşan şiire katılma isteğidir (İP; 86). Bkz. Kadın Şairler.

Kabataslak ve semantik bir çerçevelemeyle: İslamcı şiir, entelektüel/kültürel şiir, toplumcu şiir. Bkz. İslamcı Şiir, Toplumcu Gerçekçilik.

Tarihinin hiçbir döneminde rastlanamayan bir çeviri patlaması olmuştur (İP; 73).

Ece Ayhan’ın şiiri yeniden keşfedilmiş dahası fetişleştirilmiştir. Benzer biçimde Ahmet Arif’in şiiri de büyük itibar kazanmıştır (İP; 79). Bkz. Kopya.

Bu dönem şiiri, kültürel/düşünsel öğeye olduğu kadar geleneksel şiirin izleklerine, mazmunlarına ve mitologyasına da göndermede bulunmakta, dize ve metin alıntılarına yer vermektedir (İP; 81). Bkz. Metinlerarasılık (İntertextuality); Eski Sözcükçülük (Archaism).

Bizi reel dünyanın kendisinden şüphelenmeye, başka bir dünyanın olanaklılığını düşünmeye kışkırtmak sanki 80 sonrası şiirinin genel, neredeyse kolektifleşmiş bir eğilimi. Sağda ve solda. Ama hep bireysel, yer yer psikopatolojik bir tona sahip olan bir sesle (İK; 1000).

Şiirsel imgelem ve düşlem, neden artan bir dozda geçmişin imleri, sözcükleri, nesneleri, anıları ve duygularıyla dolmaya başladı? Sağcı ve İslamcı söylem çerçevesinde soruyu yanıtlamak da nedenleri anlamak da daha sorunsuz gibi. Ama 12 Eylül’e ve sonrasında uygulanan depolitizasyon sürecine kadar geçmişte ilgisi her zaman olumsuz olmuş, hatta Kemalist retoriğe bağlı kalmış bulunan solcu söylemdeki geçmişçilik ilgisini anlamak kuramsal/estetik zorluklar yaratıyor (İP; 105): Bkz.Toplumcu Gerçekçi Şiir; Eski Sözcükçülük (Archaism); Melih Cevdet Anday.

                                       “Şiir, birdenbire yazılsa bile, birdenbire yazılamaz.”
                                                            (Smokinli Berduş’tan)

Adlandırmak: Adlandırmak, imlemden anlama, adlandırmaya doğru adım atmaktır (SD; 66). Bkz. Anlam; Anlamlandırma.

Ahmet Hâşim: Yapıtını simgeciliğin, izlenimciliğin hizasına yerleştirenlerin görüşüne katılmıyorum: Onlardan ne akmışsa akmıştır şiirine, hattâ nesrine; gene de Hâşim’i bir post-romantik saymak gerekir: Büyük rahatsızlığı’na bakıp (SB; 167).

21 Şubat 1918’de, mart yerine ocakla başlayan garbî takvimin gelmesine 26 Aralık 1925’te yürürlüğe giren alafranga saat eklenince Hâşim’in poetik kronometresin bozulmuş olduğunu unutmamak gerekir. Hayat ve şiir, koşut değişimlerin eşiğindedir (SB; 170).

O yaşamın gerçeklik düzleminden kopmuş, imgelemin derin, alacakaranlık, geceye komşu bölgelerinde serpilecek bir şiirin, sanatın peşindeydi (SB; 171).

Ahmet Oktay: Bkz. Sarhoşken Yazmak.

Alışkanlık: İnsanların kafalarında, beğeni zarflarının, alışkanlık kutularının içinde şiir tanımları, ölçüleri, kalıpları var. Onlara sığmayan örnekler karşılarına çıktığında, tırnaklarını çıkarıyor onlar da (SD; 52).

Alışmış okur şairin baş düşmanıdır (SD; 52).

“Garip” şiirine sevdalananlar II. Yeni’yi benimsemekte güçlük çektiler, genellikle de o eşiği aşamadılarsa, II. Yeni sevdalıları da Cansever’in, Cemal Süreya’nın, Ece’nin ya da II. Yeni’nin son önemli temsilcisi saydığım İsmet Özel’in ötesine gidemediler. O imge sistemi şiir “beğeni”lerinin motoru olmuş, alışkanlığın eksenine yer etmişti. Oysa 1965’te “Telaşsız görünmeye çalışan bir Kafka gibi / Yüzüm giyotine abone” diye dilegetiren şair bir devrim yapıyordu da, 1974’te “kar yağarken kirlenen bir şeydi benim yüzüm” derken iyi bir izsürücüydü epi topu (SB; 77). Bkz. Çağ, Çağımız.

Anlam: Şiirde Anlam, olduğu kadar vardır. Bir boş söz değil bu. Şiirde Anlam arandığı, şiire Anlam(lar) yakıştırıldığı, yüklendiği için kurdum o cümleyi. Yoktur denilemez, diyemiyorum; bir, birkaç anlamsal ekleme rastlayabilirsiniz bir şiiri okurken, ama onu ele avuca alıp somutlayamayız kolayca. Soyutlamak gerekir, çünkü şiir, her şiir eninde sonunda soyutlamaya dayanır, “somut şiirler” en başta olmak üzere. Anlamdan önce musikî anlama hepten ağır basabilir: Şiir önce ritm’dir – kendi ritmi. O olmadan, olmazsa, olmadığından ortaya “başka” bir metin türü çıkar. Nesirden şiiri ayıracaksak bu ritmle ayıracağız (SD; 53). Bkz. Anlamlandırmak; Adlandırmak; Şiirin Anlaşılması.

Bir şiirin “anlam”ını kuşatmanın, çerçeveleme çabası vermenin güçlüğünü biliyoruz. Şiirsel metinler için haydi haydi geçerli saydığım “açık yapıt” kavramı bize pencere açıyor burada: Biri şiirin semantik dokusu, geniş çapta onun müzikal yapısına bağlı bir gelişim gösterir (SD; 89).

Şiir ister istemez Anlam’la yaralıdır (SB; 86). Bkz. Musikî ve Şiir.

Anlamlandırmak: Anlam/landırma, özde eklemlemeyle bağlantılıdır. Bir anlatma durumu, eğrisi doğmuşsa, anlamın peşine takılır zihin: Ne’yi nasıl diyor, o çifte soru, kendi kendine kısa devre yaratır hemen. İşte Dîvan şiirleri, tipik birer pusu niteliği bundan taşırlar. Hem vardır anlatı tabakası, hem de eksiktir, eksiltilmiştir. Düpedüz eksilti diyemez miyiz buna, düpedüz eksiltili diyemeyiz. Hem şiirde payı vardır eksiltinin, hem de şiirde anlatma eğilimi yoktur (SD; 54). Bkz. Anlam; Eksiltme; Adlandırmak; Şiirin Anlaşılması.

Anlatmak: Bkz. Şiirde Susku; Eksiltme, Eksiltilmiş Anlatı.

Aykırılık: Eskil çağlarda kamusal bir varlık, anonim bir sesti şiir; toplumun ağır değişimini aynı hızla yansıtıyordu. Ama, bireysel kalıba dönüşmeye başlamasıyla birlikte öncü çıktı şair: Toplumsal değişimden önce konuşma yönünü tutarak tedirgin etti kurumsal yetkeyi. Giderek kaçınılmaz, süreğen bir baskı oluştu üzerinde: Ya saraya, inanca çekilecek; ya da sürgüne gönderilecek, olmadı azledilecekti. Villon, Nef’î, Dante bu yazgının bilinen örnekleridir. Octavio Paz şöyle açıklıyor bu ayrılığı: “Toplumsal yaşama katılmasına, dönemin inançlarına derin bağlılıklar göstermesine karşın şair ayrı kalan bir yaratık, tam anlamıyla bir mezhep-dışıdır: İçinde yaşadığı cemaatin bireylerinin söylediklerini söylediğinde bile başka şey söylemektedir. Devletlerin ve kiliselerin şiire karşı duydukları güvensizlik yalnızca bu güçlerin sömürücülüğünden gelmez: Şiirsel sözün ırası bile yeterlidir bu duyguyu uyandırmaya” (SB; 114, 115).

Alışveriş Merkezinin Poetikası: Kelimelerle şiir yazan şair / poetika ise bunun karşısında, hayatın kendisini umutla saplantı hâline getirmiş ve alışveriş merkezinin poetikasının gerisinde kalmış, kozmopolit bir maymundur (15)(**). Bkz. Kelimelerle Yazılan Şiir; Şiir Beklemediğimiz Yerlerden Gelmekte.

Bakmak-Görmek: Bakmak eksik bir deneyimdir, görmek ise bu deneyimi olabildiğince az ertelemek, sonuna kadar bakılan şey ile aradaki mesafeyi şey yönüne doğru kısaltmak ve deneyim yönünde uzatmak demektir ki bu da hazdır. Sonuçta modernin göz ile ilgili deneyimi de budur. O şeye uzaktan bakmak ya da bakmanın yollarını aramaktır (22).

Basılı Kültür Şiiri: Basılı Kültür Şiiri, liriğin ve epiğin hiçbir sözlüğe gerek kalmadan ya da tamamen “neoloji”ler yolu ile üretilmiş ve kendi-için hâli olarak şiirin gövdesi olan şiirdir ( 49). Bkz. Sözlü ve Yazılı Kültür; Görsel Şiir.

Ben: Ben, zaman içinde durağan değildir ve eğer yaşam, biraz zamanla ilgili bir kurgu ise, bu tasarımın bir yerinde ben de özünde “ben”in gizil gücünü taşıyarak değişecektir; ama hep “ben” olarak kalacaktır. Burada ben ketum bir bireyciliğin diğerlerini hiçe sayan yapısı değil, farklı olmanın, vatandaş kimliği altında bile farklı olmanın göstergesidir. Bu ben, İsmet Özel’i doğurabilmiştir ve Turgut Uyar’ın büyük kente yolculuğu, İsmet Özel’de o beni haykırır. Bu bendir ki şairi diğer benlerden senlerden avaz avaz ayırır (78, 79). Bkz. Ben-İsyan.

“Ben” sakatlanmış ve bir o kadar da saf dışı bırakılmış bir zamirdir (82).

Ben-İsyan: Diğerini tanımak için, karşılıklı tanımak için, benin bir şeyleri ister hâle gelmesi gerekmektedir. Öyleyse söylem, özellikle isyan söylemi, basitçe isteyen benin isteğinin ifadesi ve onun diğerlerine (sen, o, onlar) iletilmesidir. Bir mesajlaşma işlemidir, bağlamların zaman-dışı tutulduğu bir işlem olarak isyan, şiirin ya da şairin yegâne bildirisidir (79).

Bin Dokuz Yüz Doksan Sonrası Şiir: 1990’lardan sonra, özellikle “iyi şiirin” “kötü şiiri” kovacağını düşünen birçok kuşak büyük bir yanılgıya uğradı. Kendilerini merkeze ve merkezin değerlendirme gücüne ve yetkisine sahip gördüklerinden belki, muğlâk ve her şeyi “tüketim” amacı ile önümüze sunmaktan çekinmeyen popüler kültür araçlarını pek dikkate almadılar belki (123). Bkz. Eleştirmenimiz ve Şiirde Tercih.

Commucication, Ortaklanma: Bkz. Sözlü ve Yazılı Kültür.

Dıranas’ın Dehası: Dıranas’ın dehası belki de fizik ötesi bir ürpermeye (cezbe) göz atmak, bundan korkmamak ve ona kendisini teslim etme cüretinde yatmaktadır (51).

Dıranas, bir şey yapmıştır, bir şeyleri “daha” çıkarmıştır. Aşk, pişmanlık, çiçekler, bahar, yaz, mevsimler, bildik görüntüler arasındaki enerjilerin hepsi çıkacakken bir başka şey daha çıkar bu domurmuş; ama hesaplı ritmden: “Sen” (52).
Edebiyat Şebekesi: 1. Masaüstü yayıncılıkta kullanabileceğiz ücretsiz bir yazılım:Örneğin Open Office Türkçe; 2. Kendi okur kitlenize ulaşmanızı ve onların da size ulaşmasını sağlayacak bir web sitesi; Örneğin www.blogcu.com; 3. Yazarlarınızın işlerini, şiirlerini, fikirlerini sunabileceğiniz bir dergi formatı; Örneğin a4 boyutunda bir kâğıt. 4. İletişimi başlatmak için kullanabileceğiniz bir posta kutusu adresi: PTT’den alınabilir. 5. Yayınlarınızı çoğaltmak için bir fotokopici ya da ucuz bir yazıcı. Örneğin Lexmark serisi ya da Xerox; 6. Yayınlarınızın maliyetini karşılamak için okurdan istenecek destek; Örneğin pul parası, zarf parası vb. gibi toplu olarak ve bir kerede.
Özetle bütün bunlar, bir edebiyat şebekesi oluşturmanız ve bunu yerel olarak devam ettirmeniz için yeterli şeylerdir (151, 152). Bkz. Küçükbaş Yayıncılık.

Eleştirmenimiz ve Şiirde Tercih: Kocaman camileri, devasa kümbetleri vs. dikebilen mimari zekânın yerini alan şey, eleştirmeye ve manipüle edilmeye o kadar açıktır ki. 90 sonrası edebiyatının bunu “gönül yarası” ya da ”yürek yarası” olarak taşıdığını gördüğümde, artık sanat ile gerçeklik arasında herhangi bir bağın kurulabileceğinden o kadar kuşkuluydum ki ya neo-epikte karar kılacaktım ya da lirik şiirin en ağdalı kanonlarını “şaheser” diye okurlara satacaktım, poz vermekten de çekinmeyerek. Eleştirmenimiz o kadar acizdir ki entropik bir yayılışın izlerini gösteren Tini bir türlü soluyamaz, her şey parçadır çünkü ya da kimlikler fazla katıdır (9,10).

Epik Şiir, Şair: Bkz. Sözlü ve Yazılı Kültür

Estetik Olanın Yarılması: Xerox fotokopi makinesi ile 1900’dan önce tanıştım. Kırtasiyelerin o eski püskü makinelerinden birinde harika “gürültülü kâğıtlar” görmüştüm. Bunlar aşırı yanmış ekmek gibiydiler. Makine eskidiği için artık “mükemmel kopyalar” üretemiyordu. Kendisine verdiğiniz –örneğin daktilo edilmiş şiirlerin- orijinalleri, kendi hataları ile işaretliyordu. İlk dönem ödevi kapağımın, bu yıpranmışlık etkisi ile mükemmelleştiğini gördüğümde, benim için “estetik” alan çoktan yarılmıştı (5).

İsmet Özel’in Poetik Sözlüğü (*)

“Dünyaya ne halimiz varsa görelim
diye gelmedik; dünyaya gelişimiz
halimizin ne olduğunu öğrenelim diyedir.
Şiirle halimin ne olduğunu merak ettiğim
için meşgul oldum” İ.Ö.

Açıcı Olmalı Şiir: Günümüz Türkiye’sinde yayın alanını kaplayan şiirleri önceden hazırlanmış ve defalarca uygulanmış formüller içinde kalan, tanımlanabilir ufuklar içinde kalan ve en önemlisi bir başka yazılı metne ‘tercüme edilebilir’ cinsten şiirlerdir. Oysa ülkemiz Batılılaşma sürecine girdiğinden beri şiir hayatımızdaki yerini edebiyat ve toplum meseleleri karşısında açıcı (Arapçası fâtih) olmakla kazanmıştı. Bugün yine bizim için önemini koruyacaksa, bize yeni bir bilinç alanını açmakla bunu başarabilir (2006; 42, 43).(**)

Açık Anlatım: Düz ya da açık anlatım bizi şiirselden kurtarıp şiire götürebilir. Şiire özgü öğeler unutulur da bu kez özenci (amateur) felsefe yapılmaya kalkışılırsa götürmeyebilir de. Ama açık anlatım gidilmesi zorunlu bir yoldur, yoksa bu otuzbirin insanı irdelemeden sürüp gideceği vardır (2006; 23).

Asalak Şiir/Şair: Günümüzde yayın alanını kaplayan şiir asalaktır. Yalnızca başka gövdeden beslendiği için değil, aynı zamanda köklerini halkın içine salmadığı, intellect’in baskısı altında ezildiği için böyledir. Şiirdir diye sergilenen metinlerin eskitilmiş anlatım imkânlarını yağmalanması sonucu ortaya çıktığını kim gözden gizleyebilir? Şiirin gürlük döneminde birçok şairin belirli bağlamlarda kendine özgü kıldıkları kelimeler fütursuzca tekrarlanmakta, mısra tekniği sanki birçok şairi özgün kılmamış gibi anonimleştirilmektedir. Bir bakıma verilmiş örnekler üzerine alıştırma yapılıyor gibi. Yenileştirici tekniğiyle göze çarpan şairle karşı karşıya değiliz (2006; 39).

Şairler kendi işlevlerini ancak hiçbir “düşünsel” metnin yüklenemeyeceği ağırlıkta bir sorumluluğu omuzladıkları zaman yerine getirebileceğini ileri sürseler, karşılarında politik-felsefî-bilimsel bir cephenin kurulacağını ve bu cephenin tehditkâr bakışları altında soğuk terkler dökeceklerini biliyorlar (2006; 39).

Türk şirini aydınlar katında gözden düşüren, sonra da asalaklaştıran etken edebiyat dışı, şiir dışıdır. Şiir dışı bir etkenin şiiri köklüce etkilemesinde bir yanlış yok. Elbet şiir, kendisi olmak için kendinin dışına çıkar. Budur ki şiiri “artistik bir gösteri”imiş gibi nazım içinde tıkanıp kalan bir söylem olmaktan kurtarır. Nitekim, Türkiye’de şiir önemini toplumun kavrayış tarzının geride bırakılması düşüncesi doğduğu zaman kazanmıştır. Şiir önem sahibi olduysa bu, ülkemiz insanının kendine kimlik arayışına dolaysız bir araç olabildiği içindir (2006; 40).

Son on yılda asalaklaşan Türk şiri, edebiyat dışı, şiir dışı etkenlerin yanı başında, o etkenlerle baş edebilecek ağırlık ve güçte bir söylem getirememekten ötürü asalaklaşmıştır (2006; 40).

Türk şiirinin bugün parazit olduğunun en belirgin kanıtı şairlerin ait oldukları ideolojik kampın ve uzlaşma çevresinin düşünsel şemsiyesi altında bulunuşlarıdır. Yani şiir kendi gücüyle değil, toplumsal bir konumun kirasıyla geçinebilmekte, şiire yabancı olan (hatta düşman olan) bir gövdede asalak yaşamaktadır. Şair de gerçek yerinde değildir bugün. Saymaca (conventionnel) şiiri “kıvırabile” bir profesyoneldir artık (2006; 55, 56).

Atılım, Türk Şiirinde Son Büyük: Bkz. Türk Şiirinde Son Büyük Atılım.

Avant-Garde: Kurumlaşmanın, genel-geçer yargılara ödün verilerek öncü (avant-garde), yani henüz genel bilinç düzeyinde yankısını bulamayacak kadar esas meseleye yaklaşmış bir şiirsel ses (2006; 41).